Башкы Жаңылыктар ЕККУ миссиясынын башчысынын орун басары менен БШКнын торагасы …

ЕККУ миссиясынын башчысынын орун басары менен БШКнын торагасы жолукту

18-Окт, 2021

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын төрагасы Н. Шайлдабекова 2021-жылдын 18-октябрында парламенттик шайлоодо ишин баштаган ЕККУ/ДИАУБ Миссиясы менен жолугушту.

КР БШКнын төрайымы Н. Шайлдабекова миссия мүчөлөрүнө алдыдагы парламенттик шайлоонун өзгөчөлүктөрү тууралуу маалымат берди.

2021-жылдын 28-ноябрында боло турган парламенттик шайлоо аралаш система боюнча өтөт, бул коомдун өтүнүчүнө ылайык Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоонун жаңы жол - жобосун издөөнүн натыйжасы болду. Ошол эле учурда, шайлоонун жаңы жол -жобосун издөөдө Кыргыз Республикасы мурда шайлоо процессинде жетишилген демократиялык принциптерди, парламентаризмди өнүктүрүүнүн мурдагы этаптарынын жетишкендиктерин сактап калды.

Аймактардын жана ар кандай социалдык топтордун өкүлчүлүгүн күчөтүү максатында аралаш система киргизилген. Бир мандаттуу округдарда 36 депутаттын шайланышы аймактардын, 54 депутат социалдык топтордун өкүлчүлүгүн камсыздайт. Ошол эле учурда, коомдун өтүнүчү канааттандырылды – талапкерлерди субьект катары кароодо партиялардын монополиясын жокко чыгаруу жана көз карандысыз талапкерлердин мүмкүнчүлүктөрү кеңейтилди. Пропорционалдык система боюнча 54 депутаттын шайланышы партиялар биздин өлкөдө демократиянын маанилүү институту бойдон кала берерин көрсөтүүгө арналган.

Пропорционалдык системанын алкагында ар кандай социалдык топтордун парламентке кирүү талаптары эске алынып, ал тургай күчөтүлгөн: бир жыныстагы талапкерлер 70 пайыздан ашпашы, 35 жашка чейинки талапкерлер 15 пайыздан кем эмес, 15тен кем эмес ар кандай этникалык талапкерлердин пайызы, кеминде 2 талапкер – майыптар болушу шарт.

Ошондой эле, талапкерлердин статусу боюнча коомдун суроо - талаптары канааттандырылды, жашы 21ден 25 жашка узартылды, жогорку билимдин болуу талабы киргизилди. Депутаттардын жашын жана санын 90 адамга өзгөртүү - 2021-жылдын 11 -апрелинде референдумда бекитилген Негизги Мыйзамга киргизилген конституциялык талаптар болуп эсептелет.

Учурда талапкерлердин, саясий партиялардын тизмесин көрсөтүү жана каттоо этабы аяктоо алдында турат. Процесс инклюзивдүү өтүүдө. Шайлоо процессине мурунку жылдарда болгон терс учурларды алдын алуу максатында иштелип чыккан бир катар мыйзам ченемдери киргизилген. Эркиндигинен ажыратуу жайларында кармалып турган адамдардын өздөрүн көрсөтүүгө укуктары жок деген эреже такталды - соттун өкүмү менен эркиндигинен ажыратуу жайларында болгондор катышпайт, бул эл аралык стандарттарга туура келет.

 

ЕККУ / ДИАУБдун акыркы отчетунда административдик ресурстун шайлоонун жыйынтыгына тийгизген таасири көрсөтүлгөн, ошондуктан КР БШК талапкер көрсөтүлгөн учурдан тартып кызматтык же кызматтык ыйгарым укуктарын аткарууну токтотот деген эрежени киргизген, эгерде ал мамлекеттик саясий кызматкер болсо (Жогорку Кеңештин депутатын же Президентти кошпогондо), муниципалдык саясий кызматкерлер (жергиликтүү кеңештин депутатын кошпогондо), мамлекеттик, муниципалдык ишкананын, мекеменин башчылары болсо, 30% дан ашык мамлекеттик (муниципалдык) үлүшү бар ишкана жана алардын бөлүмдөрүнүн башчылары болсо.

Мындан тышкары, талапкер көрсөтүлгөн учурдан тартып жана шайлоонун жыйынтыктары аныкталганга чейин мамлекеттик кызматтын түрүнө карабай (мамлекеттик, аскердик, укук коргоо, дипломатиялык); муниципалдык кызматкерлер; жалпыга маалымдоо каражатынын кызматкери болсо, алар кызматтарын токтотушат.

Мындан тышкары, административдик ресурсту чектөө үчүн саясий партиядан талапкерлердин тизмесине чектөө киргизилген (54 талапкер) жана партия парламентте 27 мандаттан ашык орун ала албайт.

Жаңы эрежелер мисалы, үгүт иштеринде диний үгүттүн кандайдыр бир белгилерин колдонууга тыюу салуу, анын ичинде сыйынуу жайларынын жанында үгүт иштерин жүргүзүү, үгүт материалдарында диний компонентти колдонууга тыюу салынды. Шайлоодогу негизги өзгөрүүлөр - бул шайлоо босогосун төмөндөтүү, шайлоо күрөөсүнүн деңгээлин төмөндөтүү жана талапкерге карата талаптарды өзгөртүү болду.

2015-жылдан бери Кыргызстанда шайлоонун ишенимдүүлүгү камсыздалды, жаңы технологияларды киргизүү аркылуу шайлоо процессинин максималдуу ачыктыгын камсыз кылуу боюнча чаралар көрүлдү. Биометрикалык каттоо “Бир шайлоочу - бир добуш” принцибин камсыз кылат, бюллетендерди сканерлер аркылуу автоматтык түрдө эсептөө добуштардын абсолюттук саналышын камсыздайт.

Миссия жетекчисинин орун басары Полине Мария Лемос белгилегендей, Бишкекке 9 өлкөдөн 12 эксперт келишти, кийинки жумада аларга 26 узак мөөнөттүү байкоочу кошулуп, алар региондорго мониторинг жүргүзүү үчүн барышат. Добуш берүү күнүнө жакын калганда ЕККУнун Парламенттик Ассамблеясынын делегациясы миссияга кошулат. Жалпысынан бул ДИАУБдун Кыргызстандагы 14 - миссиясы.

“Биз шайлоо комиссиялары, жарандык коом, эл аралык коомчулук жана саясий партиялар менен жолугушабыз. Миссия ЕККУнун эл аралык стандарттарына, эл аралык шайлоо мыйзамдарынын стандарттарына, Кыргыз Республикасынын улуттук мыйзамдарына, анын ичинде бардык деңгээлдеги шайлоо комиссияларынын ишине, шайлоо процессине катышкан мамлекеттик органдардын ишине, шайлоо талаштарын чечүү процессине жана шайлоонун жүрүшүнө баа берет.

Биринчи кезекте мурунку миссиялардын сунуштарынын колдонулушуна баа беребиз.

 Бизде добуш берүү күнүнө системалуу түрдө байкоо жүргүзөбүз - шайлоо участкаларынын ачылышы, саноо, табуляция, ММК мониторинги болор, булар мурунку шайлоодо болгон эмес. Миссиянын негизги максаты - шайлоо процессине объективдүү, сапаттуу баа берүүгө мүмкүн болушунча жакын болуу. Мониторингдин жыйынтыгы боюнча 3 отчет түзүлөт - алдын ала, ортодогу  жана акыркы”, - деди ал.

Жолугушууда шайлоо процессинин бардык этаптары, ар бир этапка киргизилген өзгөртүүлөр боюнча деталдуу түшүндүрмөлөр берилди.

Маалымат үчүн:

2020-жылдын 4-октябрында болгон парламенттик шайлоодо ДИАУБ 13 негизги топтун мүчөлөрүнөн жана 18 узак мөөнөттүү байкоочулардан турган. ЕККУга мүчө 20 өлкөдөн жалпысынан 39 байкоочу катышкан.

2021-жылдын 10-январындагы Кыргыз Республикасынын Президентин кезексиз шайлоодо жана Кыргыз Республикасынын референдумунда ЕККУ / ДИАУБ жана ЕККУ ПАнын миссияларына ЕККУга мүчө 26 мамлекеттен 91 байкоочу катышкан.

№

Шайлоо кампаниясы

Бардык эл аралык байкоочулар

Уюмдар

Өлкөлөр

 

Президентти шайлоодо 15.10.2017

773

57

59

 

Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоодо 04.10.2020

277

35

43

 

Президентти мөөнөтүнөн мурда шайлоо жана референдум 10.01.2021

333

35

44

 

Жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоо жана референдум 11.04.2021

183

36

 

Башка жаңылыктар

Бардык жаңылыктар
КР БШКсы Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобу менен кызматташуу жөнүндө меморандумга кол койду
17-Ноя, 2026

КР БШКсы Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобу менен кызматташуу жөнүндө меморандумга кол койду

17-ноябрда Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясында БШКнын алдындагы Жарандык билим берүү жана шайлоо технологиялары борбору (ЖБШТБ) менен Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобунун ортосунда кызматташуу жөнүндө меморандумга кол коюлду. Кызматташтык «Жаштардын тандоосу - келечек биздин колубузда» аттуу билим берүү демилгесин ишке ашырууга багытталган.Программа студенттердин жарандык жана шайлоо сабаттуулугун жогорулатууга, сынчыл ой жүгүртүүсүн жана медиасабаттуулугун өнүктүрүүгө багытталган. Ал 2026-жылдын 18-ноябрынан 18-декабрына чейин Бишкек шаарында өткөрүлүп, борбор калаадагы сегиз жогорку окуу жайынан 40 студентти камтыйт.Катышуучуларды шайлоо мыйзамдары, шайлоо укуктары жана добуш берүү жол-жоболору боюнча лекциялар, семинарлар жана практикалык сабактар, ошондой эле медиасабаттуулук жана жалган маалыматтарга каршы аракеттенүү боюнча тренингдер күтөт. Программанын жыйынтыгында университеттер аралык сынак өткөрүлүп, анда студенттерден түзүлгөн сегиз команда өз демилгелерин сунуштайт.Бул жаштар демилгесинин автору жана демилгечиси - Rise Up Kyrgyzstan тобу. Анын өкүлдөрү демилгенин концепциясын иштеп чыгып, иш-чаралардын календардык планын даярдап, кызматташуу сунушу менен КР БШКга кайрылышкан.Меморандумга БШКнын алдындагы ЖБШТБнын директору Анара Бейшембаева жана Rise Up Kyrgyzstan тобунун жетекчиси Нурмира Мурзакматова кол коюшту.«Жаштардын шайлоо процесси тууралуу билимин кеңейтүүгө болгон умтулуусун кубаттайбыз. Бул демилгенин өзгөчөлүгү - аны жаштардын өздөрү иштеп чыгышкан. Борбор зарыл болгон эксперттик жана усулдук колдоо көрсөтүүгө даяр», - деп белгиледи А. Бейшембаева.«Жаштар ишенимдүү маалымат алып, өздөрүнүн жарандык укуктары менен милдеттерин билип, коомдук турмушка аң-сезимдүү катышуусу биз үчүн маанилүү. Биздин демилгебиз колдоо тапканына кубанычтабыз», - деп баса белгиледи Н. Мурзакматова.2026-жылдын ноябрь айында Rise Up Kyrgyzstan тобу аталган демилгени Берлин шаарында өткөн Germany & Central Asia 2027 эл аралык форумунда да тааныштырган. Германиянын Copernicus Berlin уюму демилгеге кызыгуу билдирип, аны эл аралык аудиторияга чыгарууга сунуштаган.Тараптардын кызматташтыгы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, ыктыярдуулук, өз ара урматтоо, ачыктык жана саясий бейтараптуулук принциптеринин негизинде жүргүзүлөт. Демилге билим берүү мүнөзүнө ээ.
Кененирээк билүү >>
Кыргыз Республикасынын Президенти кызматына талапкерлерди көрсөтүү мөөнөтү аяктады
13-Ноя, 2026

Кыргыз Республикасынын Президенти кызматына талапкерлерди көрсөтүү мөөнөтү аяктады

Бүгүн, 13-ноябрда, Кыргыз Республикасынын Президенти кызматына талапкерлерди көрсөтүү үчүн белгиленген мөөнөт аяктады. Алдын ала жыйынтыктар боюнча, президенттик шайлоого катышууга 11 адам талапкерлигин койду.Учурда талапкерлерди колдоо максатында шайлоочулардын электрондук кол тамгаларын чогултуу уланууда. Бул этап 2026-жылдын 8-декабрына чейин созулат. Мыйзамдарга ылайык, каттоодон өтүү үчүн ар бир талапкер кеминде 30 миң шайлоочунун кол тамгасын чогултууга тийиш.Каттоодон өтүү үчүн зарыл болгон документтерди кабыл алуу 2026-жылдын 13-декабрына чейин уланат. Талапкерлер жана алардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү жетишпеген документтерди белгиленген тартипте тапшыра алышат.Кыргыз Республикасынын Президенттигине талапкерлерди каттоо 2026-жылдын 23-декабрына чейин жүргүзүлөт.Эскерте кетсек, Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоо 2027-жылдын 27-январына белгиленген. 
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы Президенттин кызмат ордуна талапкерлердин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн каттады
12-Ноя, 2026

КР БШКсы Президенттин кызмат ордуна талапкерлердин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн каттады

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы бүгүн, 12-ноябрдагы жыйынында Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлер Адылов Бакытбек Адыловичтин жана Сооронкулова Клара Сыргакбековнанын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн каттады.Адылов Бакытбек Адыловичтин шайлоо маселелери боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү - Исматуллаев Эркин Эргашходжаевич.Сооронкулова Клара Сыргакбековнанын шайлоо маселелери боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү - Джурабаева Гульнар Курашбековна, каржы маселелери боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү - Суранова Перизаткан Юлдашалиевна.Талапкерлердин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө белгиленген үлгүдөгү каттоо күбөлүктөрү берилет.
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы жергиликтүү кеңештердин бир катар депутаттарынын ыйгарым укуктарын мөөнөтүнөн мурда токтотту
12-Ноя, 2026

КР БШКсы жергиликтүү кеңештердин бир катар депутаттарынын ыйгарым укуктарын мөөнөтүнөн мурда токтотту

Бүгүн, 12-ноябрда Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы өз жыйынында Чүй, Базар-Коргон, Ала-Бука жана Нарын аймактык шайлоо комиссияларынын жергиликтүү кеңештеринин депутаттарынын ыйгарым укуктарын мөөнөтүнөн мурда токтотуу, катталган талапкерлерди депутаттыкка талапкерлердин тизмесинен чыгаруу жана бош калган мандаттарды кийинки талапкерлерге өткөрүп берүү жөнүндө чечимдерин бекитти.• Чүй районунун Бурана айылдык кеңешинин депутаты Сейдекматова Айнура Орозобековнанын ыйгарым укуктары берген арызынын негизинде мөөнөтүнөн мурда токтотулуп, бош калган мандат шайлоочулардын добуштарынын көбүн алып шайланган кийинки талапкер Отунчиева Нурбюбю Абдрахмановнага өткөрүлүп берилди;   • Базар-Коргон шаардык кеңешинин депутаттары Мамануров Хасанбай Мамажанович, Юсупов Зайнобидин Абдумухтарович жана Масиров Тилек Алибаевичтин (“Жаңы Кыргызстан” депутаттык фракциясынан) ыйгарым укуктары берген арыздарынын негизинде мөөнөтүнөн мурда токтотулуп, бош калган мандаттар шайлоочулардын добуштарынын көбүн алып шайланган кийинки талапкерлер Абдуллаев Ахмаджан Закиржанович, Собиржонов Бунёдбек Сотболдиевич жана  Шеркулов Исламбек Батырбековичке (“Жаңы Кыргызстан” саясий партиясынан) өткөрүлүп берилди;• Ала-Бука районунун Ала-Бука айылдык кеңешинин депутаты Кулбаева Зулайка Эшматовнанын ыйгарым укуктары берген арызынын негизинде мөөнөтүнөн мурда токтотулуп, бош калган мандат шайлоочулардын добуштарынын көбүн алып шайланган кийинки талапкер Ботобекова Гулина Рысбековнага өткөрүлүп берилди;   •Нарын районунун Миң-Булак айылдык кеңешинин депутаттары Мукамбетов Ишенбек Кадыракунович жана Муратбек уулу Жээнбектин ыйгарым укуктары берген арыздарынын негизинде мөөнөтүнөн мурда токтотулуп, бош калган мандаттар шайлоочулардын добуштарынын көбүн алып шайланган кийинки талапкерлер Ыманакунов Атабек Турдакуновичке жана Талантбек уулу Арсенге өткөрүлүп берилди.
Кененирээк билүү >>