Башкы Жаңылыктар 2018-жылдын 5-июлунда “Кыргыз Республикасынын шайлоо системасын реформалоо аркылуу …

2018-жылдын 5-июлунда “Кыргыз Республикасынын шайлоо системасын реформалоо аркылуу демократияны чыңдоо” Программасы боюнча Байкоочу Комитеттин отуруму болуп өттү

05-Июл, 2018

2018-жылдын 5-июлунда, Кыргыз Республикасы менен Европа Кошунунун ортосунда 2016-жылы кол коюлган Келишимдин алкагында ишке ашырылып жаткан “Кыргыз Республикасынын шайлоо системасын реформалоо аркылуу демократияны чыңдоо” Программасы боюнча Байкоочу Комитеттин отуруму болуп өттү. Отурумга Байкоочу Комитеттин мүчөлөрү, Европа Кеңешинин Венециялык комиссиясынын жана БӨУ өкүлдөрү, ошондой эле баалоо миссиясынын көз карандысыз эксперттери катышты.  Байкоочу Комитеттин курамына БШКнын, Европа Кошунунун, Президенттин Аппаратынын, тышкы иштер, финансы, экономика министрликтеринин, Мамкаттоонун жана жарандык коомдун өкүлдөрү кирет.

Отурумдун жүрүшүндө БШКнын төрагасы Н.К.Шайлдабекова “Шайлоо системасын реформалоо аркылуу демократияны чыңдоо - DCI-ASIE/2015/038-149 секторду реформалоо боюнча грант” Программасын ишке ашыруунун жүрүшү боюнча маалымат берди.  Программанын Финансылык Келишиминин алкагында аткарылган индикаторлор боюнча маалымат берилди.  Биринчи индикатор боюнча белгиленгендей, жарандардын шайлоо процессине болгон ишеним деңгээли артты, бул Гэллап Институтунун усулдары боюнча өткөрүлгөн Кыргызстандын калкын сурамжылоонун жыйынтыктары боюнча бааланды. 2015-жылдагы парламенттик, жана 2017-жылдагы президенттик шайлоолордон кийин ЮСАИДдеги өнөктөштөрдүн көмөктөшүүсү менен жарандарды жалпы улуттук сурамжылоолор жүргүзүлгөн.  Бул аталган келишимдин талабы болгон, жана ал формасы жана мазмуну боюнча аткарылды.

2017-жылда 2016-жыл менен салыштырмалуу биометрикалык каттоодон өтүү боюнча жарандардын активдүүлүгү эки эседен ашуун өстү.  2017-жылдын 15-октябрына карата 3 137 595 жаран биометрикалык каттоодон өттү (2017-жылдын 1-январына карата биометрикалык каттоодон өткөн жарандардын саны 2 902 899 адамды түзгөн).

2016-жыл менен салыштырганда жарандардын биометрикалык каттоодон өтүү боюнча активдүүлүгү жогорулады – 2017-жылда өз маалыматтарын 234 696 жаран каттатты.

Буга өлкө башчысын шайлоого катышууга ниеттен тышкары, ошондой эле 2017-жылдын май айынан баштап 2017-жылдагы үлгүдөгү паспорттордун – электрондук идентификациялык карталардын ошол убакта жарандарга акысыз негизде берилүүсү, ошондой эле маалыматтарды топтоо пункттарынын кеңейтилүүсү жана маалыматтарды топтоо боюнча мобилдик топтордун пайда болуусу түрткү болду.

2017-жылдын 15-октябрына карата биометрикалык маалымат тапшырган 3 137 595 адамдын 3 025 770 шайлоочулардын тизмесине киргизилди, бул биометрикалык маалымат тапшыргандардын жалпы санынын 96,44% түзөт.

Биометрикалык маалымат тапшыргандардын калган 111 825 (3,56%) жашы 18ге жете электер болгон.

Шайлоочулардын тизмесин түзүүнүн бүткүл мезгилинде тизмеден 44 612 адам чыгарылып, анын 41 291 каза болгондуктан, жана 3 321 адам жарандыктан чыккандыктан тизмеден чыгарылды.

Тизмеге киргизилген (3 025 770) шайлоочулар менен 18 жаштагы жана андан улуу жарактуу паспорту бар жарандардын (3 768 275) санынын айырмасы 742 505 адамды түзөт.

КБМРдин негизинде шайлоочулардын тизмесин түзүү колдогу тизмелерди тактоонун жана жаңыдан топтолгон биометрикалык маалыматтардын негизинде жүргүзүлдү.

Жарандарга маалымат берүү жана маалыматтарды тактоо үчүн, шайлоочулардын тизмелерин (КБМРден автоматтык жүктөө) БШК менен МККнын биргелешкен “tizme.kg” порталына жайгаштыруу чечими кабыл алынган.  Ошентип, шайлоочулардын тизмелери такай актуалдаштыруу режиминде участкалар, райондор, шаарлар жана республика боюнча берилген. Ошол эле учурда, маалыматтарды талдоо үчүн статистика, кайра байланышуу функциясы жана шайлоо дарегинин өзгөргөндүгүнө байланыштуу шайлоочунун орун которуу тарыхын чагылдыруу жайгаштырылган.

Даттанууларды берүү механизминин жеткиликтүүлүгү, даттанууларды берүү механизминин айкындыгы, коомдук отчеттор аркылуу айкындык жогорулады.  Европа Кеңешинин Венеция комиссиясы менен кызматташууда Шайлоо талаштарын карап чыгуу тартиби жөнүндө Жобо иштелип чыкты, даттануулардын электрондук Реестри киргизилди, даттанууларды берүү каналдары анын ичинде электрондук жол менен, кеңейтилди, даттануулардын келип түшүүсүн, алар боюнча БШК кабыл алган чечимдер, ошондой эле, БШКнын кабыл алган чечимдерине даттануу болгон учурда соттун чечимдерин онлайн-чагылдыруу жана жаңылоо ишке ашырылды.  2017-жылдагы Президенттик шайлоонун жүрүшүндөгү даттануулар боюнча аналитикалык отчет түзүлүп, жарыяланды.  ЕКнун КРдагы Өкүлчүлүгү бул индикатордун ишке ашырылуусуна баалоо жүргүзүп, 2017-жылдын декабрында анын аткарылгандыгын тааныды.

Азыркы учурда, Кыргыз Республикасынын бардык аймактарында өткөрүлгөн кеңири коомдук талкуулардын негизинде Кыргыз Республикасынын Президентинин алдындагы Шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча Жумушчу топ Шайлоо системасын мындан ары реформалоо Стратегиясын жана аны ишке ашыруу боюнча иш-аракеттер планын иштеп чыкты.

19-июнда өткөн кезектеги жыйынында Жумушчу топ Стратегиянын долбоорун бир добуштан жактырды.  Отурум КР Президентинин Аппаратынын жетекчисинин биринчи орун басары Досалы Эсеналиевдин төрагалыгы астында БШКнын жана “Жарандык платформа” КФнун жетекчилиги, Жумушчу топтун толук курамынын катышуусу менен өттү.

26-июнда, Бишкек шаарында 2018-2020-жылдарга Кыргыз Республикасынын шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү Стратегиясынын долбоорунун акыркы версиясы коомдук талкууга коюлду.

Талдоонун жана өткөрүлгөн коомдук талкуулардын жыйынтыгы боюнча шайлоо укугун жана процессин өркүндөтүүнүн негизги максаттары жана багыттары иштелип чыкты.

    Стратегия боюнча иштер төмөндөгүдөй бүткөрүлүүсү керек:

- Шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү Стратегиясын Кыргыз Республикасынын туруктуу өнүгүү боюнча улуттук кеңешинин кароосуна киргизүү жана бекитүү.

- Стратегиянын алкагында мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча сунуштарды Жогорку Кеңешке киргизүү.

  • Жогорку Кеңеш тарабынан мыйзам долбоорлорунун пакетин 2019-жылдын күзүнөн кечиктирбестен, же 2020-жылдагы шайлоолордон бир жыл мурда кабыл алуусу (график боюнча долбоорлор 2018-жылдын июнунан, андан кийин негизги пакет 2018-жылдын июлунда, Партиялар жөнүндө жаңы Мыйзамдын долбоору – 2018-жылдын июнунда киргизилет),
  • БШК жана мамлекеттик органдар тарабынан шайлоо процессин жана комиссиялар системасын, жарандык билим берүү уюмдарын оптимизациялоо боюнча чараларды көрүү.

Тышкы обзордук миссиянын көз карандысыз эксперти Паоло Раффоненин отчету угулуп, көңүлгө алынды.  Паоло Раффоне белгиленген индикаторлордун азыркы этапта ишке ашырылуусу боюнча көз карашын билдирди.  Көз карандысыз эксперттин отчету отурумда талкууланып, Байкоочу Комитеттин бир катар мүчөлөрү баалоо миссиясынын жыйынтыктары менен макул эместигин билдиришти.

Байкоочу Комитеттин мүчөлөрү Кыргыз Республикасы менен Европа Кошунунун Келишимдин алкагында тиешелүү деңгээлде бирге аракеттешүүнү улантуу сунуштады.

КР БШКнын аппаратынын маалымат бөлүмү

Башка жаңылыктар

Бардык жаңылыктар
КР БШКсы түшүндүрмө берет: «Түндүк» аркылуу кол тамгаларды чогултуу кызматы добуш берүү системасы болуп саналбайт жана чогултулган кол тамгалардын саны шайлоонун жыйынтыгына таасир этпейт
19-Ноя, 2026

КР БШКсы түшүндүрмө берет: «Түндүк» аркылуу кол тамгаларды чогултуу кызматы добуш берүү системасы болуп саналбайт жана чогултулган кол тамгалардын саны шайлоонун жыйынтыгына таасир этпейт

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы мамлекеттик «Түндүк» тиркемесинде жана «Кол топтоо» сайтында (https://talapkerkoldoo.srs.kg) шарттуу талапкердин тесттик жазуусунун пайда болушуна байланыштуу кырдаалды түшүндүрөт.2026-жылдын 18-ноябрында президенттик шайлоого даярдык көрүүнүн алкагында шайлоо инфраструктурасын жана маалыматтык системаларды жалпы республикалык тестирлөө жүргүзүлгөн.«Кызмат» мамлекеттик мекемесинин жана «Түндүк» системасынын техникалык операторлорунун маалыматына ылайык, тестирлөөнүн жүрүшүндө тесттик жазуулардын бири Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди колдоо үчүн электрондук кол тамгаларды чогултуу сервисинде жаңылыштык менен көрсөтүлүп калган.Техникалык ката өз убагында аныкталып, ыкчам түрдө жоюлган. «Түндүк» системасынын операторлору тарабынан берилген маалыматтарга ылайык, кайра жүргүзүлгөн текшерүүдө ката маалыматтын чагылдырылышына гана тиешелүү болгондугу жана системанын иш жүзүндөгү маалыматтарына, анын ичинде чыныгы талапкерлерди колдоо үчүн чогултулган электрондук кол тамгаларга таасирин тийгизбегендиги тастыкталган.Ошол эле учурда эки өз алдынча шайлоо жол-жобосун: талапкерлерди колдоо үчүн кол тамгаларды чогултууну жана президенттик шайлоодо түздөн-түз добуш берүүнү так айырмалоо зарыл.Учурда жарандар «Түндүк» тиркемеси аркылуу тигил же бул талапкердин көрсөтүлүшүн колдой алышат. Мыйзамдарга ылайык, Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкер катары катталуу үчүн шайлоочулардын кеминде 30 миң кол тамгасын чогултуу талап кылынат.Электрондук кол тамга талапкердин көрсөтүлүшүн колдоону билдирет жана каттоо жол-жобосунан өтүү үчүн зарыл. Ал шайлоодо талапкер үчүн берилген добуш болуп эсептелбейт, жаранды кийинчерээк ошол талапкерге добуш берүүгө милдеттендирбейт жана президенттик шайлоонун жыйынтыгын аныктоодо эске алынбайт.Добуш берүү 2027-жылдын 27-январында шайлоо участкаларында өткөрүлөт. Шайлоочулар белгиленген идентификациялоо жол-жобосунан өтүп, шайлоо бюллетендерин алышат жана жашыруун добуш берүү шарттарында өз тандоосун жасашат.Аралыктан добуш берүүдө да жаран шайлоо участогуна жеке өзү келүүгө тийиш. Ал идентификациялоодон өткөндөн кийин ага шайлоо бюллетени басып чыгарылып берилет. Толтурулган бюллетень автоматтык эсептөөчү урнага салынат. Мыйзамдарда шайлоо жол-жоболорун көзөмөлдөө, бюллетендерди саноо жана байкоочулардын катышуусу каралган.Демек, «Түндүк» аркылуу кол тамгаларды чогултуу кызматы Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоодо добуш берүү системасы болуп саналбайт жана чогултулган кол тамгалардын саны шайлоонун жыйынтыгын аныктабайт.Ошондуктан кол тамгаларды чогултуу сервисинде тесттик жазуунун жаңылыштык менен көрсөтүлүп калышы өзүнөн-өзү добуш берүүгө  кийлигишүү болгонун билдирбейт. Аныкталган ката жоюлуп, чыныгы талапкерлерди колдоо үчүн берилген кол тамгаларды эсепке алууга таасирин тийгизген эмес.Аныкталган жагдайлардын негизинде бул техникалык окуяны алдыдагы президенттик шайлоонун жыйынтыктарын өзгөртүү мүмкүнчүлүгү менен байланыштырууга негиз жок.Борбордук шайлоо комиссиясы шайлоо жол-жоболорунун сакталышын жана Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди колдоо үчүн шайлоочулардын кол тамгаларын эсепке алуунун тактыгын камсыз кылуу боюнча көзөмөлдү улантууда.
Кененирээк билүү >>
Кыргызстанда шайлоо системасы жалпы республикалык тестирлөөдөн өтүүдө
18-Ноя, 2026

Кыргызстанда шайлоо системасы жалпы республикалык тестирлөөдөн өтүүдө

Бүгүн, 18-ноябрда, өлкө боюнча Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоого даярдыктын алкагында шайлоо инфраструктурасын жалпы республикалык тестирлөө жүргүзүлүүдө. Президенттик шайлоо 2027-жылдын 27-январына белгиленген.Тестирлөө өлкө боюнча 2 492 шайлоо участогун, ошондой эле Бишкек шаарындагы «Дордой Плаза» соода борборунда жайгашкан аралыктан добуш берүү участогун камтыйт.Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын төрагасы Тынчтык Шайназаров аталган участокко барып, аралыктан добуш берүү тартибин көрсөтүп, журналисттердин суроолоруна жооп берди.Тестирлөөнүн негизги максаты — шайлоо инфраструктурасынын жана техникалык жабдуулардын алдыдагы президенттик шайлоого даярдыгын текшерүү.
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобу менен кызматташуу жөнүндө меморандумга кол койду
17-Ноя, 2026

КР БШКсы Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобу менен кызматташуу жөнүндө меморандумга кол койду

17-ноябрда Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясында БШКнын алдындагы Жарандык билим берүү жана шайлоо технологиялары борбору (ЖБШТБ) менен Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобунун ортосунда кызматташуу жөнүндө меморандумга кол коюлду. Кызматташтык «Жаштардын тандоосу - келечек биздин колубузда» аттуу билим берүү демилгесин ишке ашырууга багытталган.Программа студенттердин жарандык жана шайлоо сабаттуулугун жогорулатууга, сынчыл ой жүгүртүүсүн жана медиасабаттуулугун өнүктүрүүгө багытталган. Ал 2026-жылдын 18-ноябрынан 18-декабрына чейин Бишкек шаарында өткөрүлүп, борбор калаадагы сегиз жогорку окуу жайынан 40 студентти камтыйт.Катышуучуларды шайлоо мыйзамдары, шайлоо укуктары жана добуш берүү жол-жоболору боюнча лекциялар, семинарлар жана практикалык сабактар, ошондой эле медиасабаттуулук жана жалган маалыматтарга каршы аракеттенүү боюнча тренингдер күтөт. Программанын жыйынтыгында университеттер аралык сынак өткөрүлүп, анда студенттерден түзүлгөн сегиз команда өз демилгелерин сунуштайт.Бул жаштар демилгесинин автору жана демилгечиси - Rise Up Kyrgyzstan тобу. Анын өкүлдөрү демилгенин концепциясын иштеп чыгып, иш-чаралардын календардык планын даярдап, кызматташуу сунушу менен КР БШКга кайрылышкан.Меморандумга БШКнын алдындагы ЖБШТБнын директору Анара Бейшембаева жана Rise Up Kyrgyzstan тобунун жетекчиси Нурмира Мурзакматова кол коюшту.«Жаштардын шайлоо процесси тууралуу билимин кеңейтүүгө болгон умтулуусун кубаттайбыз. Бул демилгенин өзгөчөлүгү - аны жаштардын өздөрү иштеп чыгышкан. Борбор зарыл болгон эксперттик жана усулдук колдоо көрсөтүүгө даяр», - деп белгиледи А. Бейшембаева.«Жаштар ишенимдүү маалымат алып, өздөрүнүн жарандык укуктары менен милдеттерин билип, коомдук турмушка аң-сезимдүү катышуусу биз үчүн маанилүү. Биздин демилгебиз колдоо тапканына кубанычтабыз», - деп баса белгиледи Н. Мурзакматова.2026-жылдын ноябрь айында Rise Up Kyrgyzstan тобу аталган демилгени Берлин шаарында өткөн Germany & Central Asia 2027 эл аралык форумунда да тааныштырган. Германиянын Copernicus Berlin уюму демилгеге кызыгуу билдирип, аны эл аралык аудиторияга чыгарууга сунуштаган.Тараптардын кызматташтыгы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, ыктыярдуулук, өз ара урматтоо, ачыктык жана саясий бейтараптуулук принциптеринин негизинде жүргүзүлөт. Демилге билим берүү мүнөзүнө ээ.
Кененирээк билүү >>
Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди көрсөтүү мөөнөтү аяктады
13-Ноя, 2026

Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди көрсөтүү мөөнөтү аяктады

Бүгүн, 13-ноябрда, Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди көрсөтүү үчүн белгиленген мөөнөт аяктады. Алдын ала жыйынтыктар боюнча, президенттик шайлоого катышууга 11 адам ат салышууда.Учурда талапкерлерди колдоо максатында шайлоочулардын электрондук кол тамгаларын чогултуу уланууда. Бул этап 2026-жылдын 8-декабрына чейин созулат. Мыйзамдарга ылайык, каттоодон өтүү үчүн ар бир талапкер кеминде 30 миң шайлоочунун кол тамгасын чогултууга тийиш.Каттоодон өтүү үчүн зарыл болгон документтерди кабыл алуу 2026-жылдын 13-декабрына чейин уланат. Талапкерлер жана алардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү жетишпеген документтерди белгиленген тартипте тапшыра алышат.Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди каттоо 2026-жылдын 23-декабрына чейин жүргүзүлөт.Эскерте кетсек, Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоо 2027-жылдын 27-январына белгиленген. 
Кененирээк билүү >>