БШК башкаруунун башка түрүн колдогон катышуучуларга бирдей шарттарда жана көлөмдө акысыз обо убактысын берүүнү КТРКга сунуштады
Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы 2020-жылдын 29-декабрындагы жыйналышында “Парламенттик республика үчүн” үгүт тобунун жетекчиси Д.Д. Бекешевдин кайрылуусун эске алууну чечти.
2020-жылы 24-декабрда “Парламенттик республика үчүн” үгүт тобунун жетекчиси Д.Д. Бекешев КР БШКнын дарегине кат жүзүндө кайрылды, ал өз катында 2020-жылдын 23-декабрында КТРК каналында саат 19:00дөн 20:00гө чейин башкаруунун президенттик формасы үчүн үгүт өтүп, анда 01:24 мүнөттөн 04:12 мүнөткө чейин Кыяс Молдокасымов президенттик республиканы керек экендигин айтты. Мындан тышкары, ал видео https://www.youtube.com/watch?v=Flkb2USGHC4&feature=youtu.be шилтемеси боюнча YouTube видеохостингинде жарыяланды.
Арыз берүүчү БШКны чара көрүп, КТРКны жоопкерчиликке тартуу үчүн тиешелүү органдарга кайрылууну өтүндү.
Мындан тышкары, Борбордук шайлоо комиссиясынын 2020-жылдын 26-июнундагы № 115 токтому менен бекитилген “Шайлоочуларды жана шайлоо процессинин башка субъекттерин маалымдоо маселелери жана үгүт жүргүзүү эрежелери боюнча Жумушчу топ жөнүндө” Жобонун 8-пунктуна ылайык Жумушчу топ тарабынан шайлоо процессинин субъектилери жол берген бузууларга байкоо жүргүзүү алкагында КТРК тараптан бузуулар аныкталды.
Атап айтканда, КТРКнын расмий интернет порталында https://www.youtube.com/watch?v=Flkb2USGHC4&feature=youtu.be шилтемеси боюнча “Башкаруу формасын эл тандайт” деген ат менен “МАЕК” берүүсү жарыяланган, ага КТРК тараптан Конституциялык кеңешменин эксперттери чакырылган.
Бул материалды калыс жана ар тараптуу кароо үчүн Жумушчу топтун жыйналышына “Парламенттик республика үчүн” үгүт тобунун жетекчиси Д.Д. Бекешев, КТРКнын башкы директорунун орун басары Ж. Уракунова, “Ала-Тоо 24” продюсери С. Соурбаева жана укук маселелери боюнча директор М. Толонов чакырылган.
Иштин материалдарын изилдеп, тараптардын түшүндүрмөлөрүн угуп, шилтемеде көрсөтүлгөн видеороликти комплекстүү изилдеп, төмөнкүлөрдү белгилейбиз. Ал видео 2020-жылдын 23-декабрында “Ала-Тоо 24” маалымат программасында чыккан. Иш жүзүндө КТРК “Ала-Тоо 24” жаңылыктар берүүсүнүн маалымат блогунда 3 мүнөттөн ашык убакыттын тогошунда башкаруунун президенттик түрү жөнүндө маалыматты чагылдырат.
Ошол эле учурда “Кыргыз Республикасынын башкаруу формасын аныктоо боюнча референдумду (бүткүл элдик добуш берүүнү) дайындоо тууралуу” Кыргыз Республикасынын 2020-жылдын 11-декабрындагы №6 Мыйзамы менен 2021-жылы 10-январда Кыргыз Республикасынын бүт аймагында референдум (бүткүл элдик добуш берүү) өткөрүү дайындалган.
Ошого карабастан, үстүбүздөгү жылдын 23-декабрында КТРК маалымат блогунда суроолордон башкаруунун бир түрүн гана чагылдырган.
КТРКнын расмий интернет порталында https://www.youtube.com/watch?v=Flkb2USGHC4&feature=youtu.be шилтемеси боюнча жарыяланган “МАЕК” берүүсүнө байланыштуу төмөнкүлөрдү белгилөө керек:
Кыргыз Республикасынын Конституциясынын жаңы долбоорун талкуулоо үчүн Конституциялык кеңешменин төмөнкү эксперттери чакырылган: экономика илимдеринин кандидаты – А. Кадыралиев, укук илимдеринин кандидаты – А. Абакирова жана көз карандысыз эксперт, юрист – А. Мамбеткадыров.
Жумушчу топтун жыйналышында КТРКнын өкүлдөрү Жумушчу топтун жүйөлөрүнө макул болушту жана эксперттерди катыштыруу менен башкаруунун парламенттик формасынын маселелери боюнча акысыз обо убактысын берүүгө, ошондой эле “Ала-Тоо 24” маалымат программасы аркылуу башкаруунун парламенттик формасы тармагындагы эксперттерди катыштырып, түшүндүрүү, интервью берүүгө даяр экендигин билдиришти.
Ошону менен бирге “Кыргыз Республикасынын референдуму жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамда (мындан ары – референдум жөнүндө конституциялык Мыйзам) минтип көрсөтүлгөн: “референдумдун катышуучуларына маалымдоо – референдум өнөктүгү мезгилинде референдумдун катышуучуларына референдумга катышууга түрткү берүүгө көмөктөшүүгө, жарандардын өз эркин аң-сезимдүү билдирүүсүнө жана референдумдун айкындыгына көмөктөшүүчү маалыматтарды даярдоо жана таратуу боюнча иш. Референдумдун катышуучуларына маалымдоо үгүттүн элементтерин же белгилерин камтууга тийиш эмес”.
Референдум жөнүндө конституциялык Мыйзамдын 2–беренесине ылайык “референдумдун маселелери боюнча үгүт - референдум өнөктүгү мезгилинде жүзөгө ашырылуучу жана референдумдун катышуучуларын референдум өткөрүүгө же аны өткөрүүдөн баш тартууга, референдумда добуш берүүгө же добуш берүүдөн баш тартууга, референдумга коюлган маселени колдоого же четке кагууга түрткү берүү максатындагы иш”.
Ушуга байланыштуу КТРК каналынын “Ала-Тоо 24” телеберүүсүндө чагылдырылган маалымат референдумдун маселелери боюнча үгүттүн белгилерин камтырын белгилей кетүү керек.
Референдум жөнүндө конституциялык Мыйзамдын 23–беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык “Референдумду дайындоо жөнүндө мыйзам күчүнө кирген күндөн тартып Кыргыз Республикасынын жарандары референдумга коюлган маселе (маселелер) боюнча “макул” же “каршы” үгүт жүргүзүүгө укуктуу”.
Референдум жөнүндө конституциялык Мыйзамдын 29–беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык “Телерадио уюму, мезгилдүү басма сөз басылмасынын редакциясы, “макул” топ, “каршы” топ жана референдумдун башка катышуучулары референдум маселелери боюнча үгүт жүргүзүүнүн тартибин бузган учурда, шайлоо комиссиясы укук коргоо органдарына, сотко, ошондой эле башка мамлекеттик органдарга укукка каршы үгүт ишине бөгөт коюу жөнүндө жана телерадио уюмун, мезгилдүү басма сөз басылмасынын редакциясын жана алардын кызмат адамдарын, “макул” топтун, “каршы” топтун мүчөлөрүн, референдумдун башка катышуучуларын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген жоопкерчиликке тартуу боюнча сунуштама менен кайрылууга тийиш”.
Референдум жөнүндө конституциялык Мыйзамдын 25–беренесине ылайык “Мамлекеттик телерадио уюмдары референдумга коюлган маселе (маселелер) боюнча үгүт жүргүзүү үчүн “макул” топко, “каршы” топко бирдей шарттарды камсыз кылууга милдеттүү”.
Мамлекеттик телерадио уюм “макул” топко, “каршы” топко берүүгө милдеттүү болгон акысыз обо убактысынын жалпы көлөмү жумушчу күндөрү бир сааттан кем эмести түзүүгө тийиш. Мында акы төлөнүүчү обо убактысынын жалпы көлөмүнүн жарымынан кем эмеси “макул” топко, “каршы” топко референдумга коюлган маселе (маселелер) боюнча биргелешкен ачык кайым айтышууларды, башка ушундай үгүт иш-чараларын жүргүзүү үчүн гана берилүүгө тийиш. Акы төлөнүүчү обо убактысынын бул үлүшүн пайдаланууга карата “макул” топ, “каршы” топ бирдей негиздерде жетүүгө тийиш. Биргелешкен үгүттүк иш-чараларына катышуудан баш тартуу ушул бөлүккө ылайык берилүүчү акы төлөнүүчү обо убактысынын көлөмүнүн көбөйүшүнө алып келбейт.
Баяндалганды эске алуу менен процесстин катышуучуларынын түшүндүрмөлөрүн жана жүйөлөрүн угуп, Жумушчу топ берилген материалдарды изилдеп, арыз ээсинин КТРКнын башкаруунун парламенттик формасын колдогон көз карандысыз эксперттерди (3 экспертти) катыштыруу менен маалыматтарды бирдей чагылдыруу максатында берүүнү акысыз уюштурууга, ошондой эле “Ала-Тоо 24” маалымат программасы аркылуу башкаруунун парламенттик формасы тармагындагы эксперттерди катыштырып, түшүндүрүү, интервью берүүгө мүмкүнчүлүк түзүү жөнүндө маалыматын эске алды.
КР БШК башкаруунун башка түрүн колдогон катышуучуларга бирдей шарттарда жана көлөмдө акысыз обо убактысын берүүнү КТРКга сунуштоо жөнүндө чечим кабыл алды.
Чечим баяндалгандын негизинде, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 2–беренесин, “Кыргыз Республикасынын референдуму жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамын, “Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча шайлоо комиссиялары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 6, 7 жана 18-беренелерин, “Шайлоочуларды жана шайлоо процессинин башка субъекттерин маалымдоо маселелери жана үгүт жүргүзүү эрежелери боюнча Жумушчу топ жөнүндө” 2020-жылдын 26-июнундагы № 115 Жобону жетекчиликке алып кабыл алынды.
КР БШК маалымат бөлүмү
