Шайлоо укуктары жөнүндө жаштарга маалымат берүү боюнча өнөктүктүн алкагында КР БШКнын өкүлдөрү Ош мамлекеттик юридикалык институтунун жана Жалал-Абад мамлекеттик университетинин студенттери менен “Жаштар жана шайлоо. Келечек үчүн жоопкерчилик” деген темада жолугушуу өткөрүштү.
Жаштардын өлкөнүн маанилүү коомдук-саясий процесстерине – республикалык жана жергиликтүү шайлоолорго катышуусун жогорулатуу агартуу иш-чараларынын башкы максаты болуп саналат.
Маселен, шайлоочулардын тизмесинин түзүмүндө жаш шайлоочулардын үлүшү республика боюнча 34%ды түзөт, бул болжол менен 1 051 000ден ашык адам. 2017-жылы Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоодо шайлоочулардын келүүсү жалпысынан шайлоочулардын санынан 56%ды түздү. Мында 18 жаштан 30 жашка чейинки курактагы жаш шайлоочулардын катышуусу жалпысынан республика боюнча 41%ды түздү б.а. жалпы шайлоочуларга салыштырмалуу жаштардын жигердүүлүгү төмөн.
Бул көрсөткүч бардык жерлерде бирдей эмес. Маселен, Жалал-Абад шаарында 2017-жылдагы шайлоого жаштардын 36%ы добуш берүүгө катышты, бул республика боюнча жаштардын орточо келүүсүнөн 5%га төмөн.
Ошол эле учурда Ош шаарында жаштардын жигердүүлүгү жаштардын арасында 63%га барабар, бул жаштардын республика боюнча катышуусуна салыштырмалуу жогору.
Жолугушуулардын жүрүшүндө Боршайкомдун жетекчилери студенттерге жаштардын шайлоого жигердүү катышуусунун маанилүүлүгү, шайлоону уюштурууда шайлоо органдарынын ролу, аң-сезимдүү, эркин жана жооптуу тандоонун мааниси, жашыруун добуш берүүнүн кепилдиктери жөнүндө айтып беришти.
Жигердүү катышуунун жүрүшүндө студенттер шайлоо процессинин айкындуулугун жана аныктыгын, маалыматтарды өткөрүп берүүнүн коопсуздугун, саясий партияларды жана талапкерлерди каржылоонун айкындуулугун камсыздоого, автоматтык эсептөөчү урналардын мүмкүнчүлүктөрүнө байланыштуу маселелерге кызыгышты. Ошондой эле студенттер шайлоо процессинин жеткиликтүүлүгүн камсыздоо маселелерине, шайлоо алдындагы өнөктүктү жана шайлоону чагылдыруунун өзгөчөлүктөрүнө, үгүт ишинин ыкмаларына, өкүлчүлүктүү органдардын ыйгарым укуктарына, бузууларга, шайлоо укуктарын бузгандык үчүн тиешелүү санкцияларга кызыгышты.
КР БШКнын өкүлдөрү аң-сезимдүү тандоо үчүн кабардар болуп, катышып жаткан шайлоо процессин түшүнүү зарыл экенин айтып беришти. Жарандар татыктуу талапкерлерди тандоосу үчүн шайлоого катышып жаткан партиялар жана талапкерлер жөнүндө маалымат алуусу мааниге ээ. Жашыруун добуш берүүнүн кепилдигин сактоо эркин тандоо үчүн негиз болуп саналат. Кыргыз Республикасында шайлоо жалпы таанылган эл аралык стандарттарга ылайык өткөрүлүүдө, мамлекет добуш берүүнүн жашыруундуулугун сактоого кепилдик берүүдө, аны бузгандык үчүн жазык жоопкерчилиги каралган.
КР БШК шайлоочуларды жооптуу тандоого, добуштарды сатууга жана администрациялык ресурска алдырбоого чакырды.
КР БШКда Жарандык билим берүү борборун ишке киргизүү пландалууда, жарандар үчүн иш-чаралардын кеңири спектрин, анын ичинде жаштар, аялдар, шайлоочулардын башка категориялары үчүн, демократиялык институттарды жана процесстерди, өлкөнүн коомдук-саясий турмушунда шайлоонун ролун түшүнүүнү хакшыртуу үчүн билим берүүчү атайын чараларды дайыма өткөрүп туруу анын миссиясы болмокчу.
Кыргызстандын шайлоо моделин түшүндүрүү үчүн автоматтык эсептөөчү урна (АЭУ) орнотулду, анын жардамы менен студенттерге добуш берүүнүн айкындуулугун жана аныктыгын камсыздоочу добуш берүүнүн жана жыйынтыктарды чыгаруунун тартибин көрсөтүштү.
Шайлоо процессинин инклюзивдүүлүгүн түзүү жана укук маданиятын арттыруу боюнча стратегиялык милдеттердин алкагында, ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдар үчүн тең укуктарды камсыздоо боюнча биринчи даражадагы милдеттерди баса белгилеп, КР БШК учурдан пайдаланып, ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдар коомдук негизде пайдалансын үчүн Жалал-Абад мамлекеттик университетинин китепканасына Брайл тамгалары менен мамлекеттик жана расмий тилдерде басылып чыгарылган “Кыргыз Республикасынын Конституциясы” китебинин эки нускасын өткөрүп берди.
КР БШК бул чаралар менен өсүп келаткан муундун Кыргызстандын шайлоо тутуму жөнүндө маалымат алуусуна жана шайлоо тутумун түшүнүүсүн, шайлоого катышуусун жигердетүү менен жарандык жигердетүүлүктү жана жоопкерчиликти калыптандырууга умтулат. Жаштар менен иштер ЕККУнун Бишкектеги программалык кеңсесинин колдоосунда жүргүзүлүүдө. Өлкөнүн башка региондорундагы ЖОЖдордо дагы мындан ары лекцияларды өткөрүп туруу пландалууда.
КР БШК аппаратынын маалымат бөлүмү
