БШКнын Көзөмөлдөө-текшерүү тобу талапкерлердин, саясий партиялардын шайлоо фонддору, каржылык отчёттору, шайлоо күрөөлөрүнүн суммасы, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону даярдоону жана өткөрүүнү каржылык жактан камсыздоо боюнча жыйынтыктарды чыгарууда.
1. Талапкерлердин жана саясий партиялардын шайлоо фонддору жөнүндө
Бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча талапкерлер жана бирдиктүү шайлоо округу боюнча саясий партиялар өздөрүнүн шайлоо өнөктүгүн каржылоо үчүн өз шайлоо фонддорун түзөт.
Бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча 341 талапкер шайлоо фонддорун түзүштү.
Банктардын маалыматтарына ылайык 2021-жылдын 15-декабрына карата бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча талапкерлердин шайлоо фонддорунун атайын эсептерине жалпы суммасы 262,7 млн. сом акча каражаттары түшкөн. Алдын ала талдоо боюнча баарынан көп акча каражаттары – 192,3 млн. сом (73,2%) суммасында жарандардын ыктыярдуу кайрымдуулук берүүлөрү түрүндө түшкөн. Юридикалык жактардын ыктыярдуу кайрымдуулук берүүлөрүнөн 14,4 млн. сом (5,5%) суммасында, талапкердин өз каражаттарынан 49,7 млн. сом (18,9%) суммасында түшкөн, кайтарылуучу шайлоо күрөөлөрүнүн, реквизиттердин туура эмес көрсөтүлгөндүгүнө байланыштуу кайтарып берүүлөрдүн, пайдаланылбаган каражаттардын калдыктарын кайтарып берүүлөрдүн суммасы 6,3 млн.сомду (2,4%) (1-диаграмманы караңыз) түздү.
1-диаграмма. Талапкерлердин шайлоо фонддоруна акча каражаттарынын түшүү түзүмү
Бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча талапкерлердин шайлоо фонддорунун каражаттарынан шайлоо өнөктүгүн өткөрүүгө байланыштуу чыгымдарды жабууга 245,8 млн. сом сарпталды. Маалыматтарды алдын ала талдоо талапкерлер өз каражаттарынын көп бөлүгүн – 82,3 млн. сомду (33,5%) үгүт материалдарын даярдоо жана таратуу боюнча кызмат көрсөтүүлөргө коротушкан, агитаторлордун кызмат көрсөтүүлөрүнө акы төлөөгө 67,9 млн. сом (27,6%) сарпталган, шайлоо күрөөсүн төлөөгө – 34,2 млн. сом (13,9%), орун жайды, жабдууларды, жарнамалык аянтчаларды ижарага алууга жумшалган чыгымдардын суммасы 25,7 млн. сом (10,5%) түздү, футболка, жилетка, кепка ж.б. түрүндөгү үгүт материалдарын сатып алууга – 3,3 млн. сом (1,3%), ДМЧ шайлоочулар үчүн маалымат материалдарын даярдоо боюнча кызмат көрсөтүүлөргө – 2,4 млн. сом (1%), шайлоо өнөктүгүн өткөрүүгө байланыштуу иштерди аткаргандык, кызмат көрсөтүүлөр үчүн башка чыгымдары төлөөгө (маалыматтык жана кеңеш алуу мүнөзүндөгү кызмат көрсөтүүлөр, иш сапар чыгымдары, байланыш кызмат көрсөтүүлөрү, кеңсе товарларын сатып алуу, КММ, салык чегерүүлөрү, социалдык милдеттенмелер ж.б.) – 30,0 млн. сом (12,2%) коротушкан (2-диаграмманы караңыз).
Талапкерлердин шайлоо фонддорунун пайдаланылбаган каражаттарынын калдыгы 16,9 млн.сомду (6,4%) түздү.
2-диаграмма. Талапкерлердин шайлоо фонддорундагы каражаттарды чыгымдоонун түзүмү
Бирдиктүү шайлоо округу боюнча 22 саясий партия өз шайлоо фонддорун түздү.
Банктардын маалыматтарына ылайык 2021-жылдын 15-декабрына карата саясий партиялардын шайлоо фонддорунун атайын эсептерине жалпы суммасы 233,0 млн. сом акча каражаттары түшкөн. Алдын ала талдоо боюнча баарынан көп акча каражаттары – 103,8 млн.сомов (44,5%) суммасында саясий партиялар көрсөткөн талапкерлердин өз акча каражаттары түрүндө түшкөн. Юридикалык жактардан ыктыярдуу кайрымдуулук берүүлөр баарынан аз – 0,5 млн.сом (0,2%) түшкөн. Жеке жактардын ыктыярдуу кайрымдуулук берүүлөрү 67,0 млн.сомду (28,8%), саясий партиялардын өз каражаттары 57,2 млн.сомду (24,5%) суммасында түздү, кайтарылуучу шайлоо күрөөлөрүнүн, реквизиттердин туура эмес көрсөтүлгөндүгүнө байланыштуу кайтарып берүүлөрдүн, пайдаланылбаган каражаттардын калдыктарын кайтарып берүүлөрдүн суммасы 4,5 млн.сомду (1,8%) (3-диаграмманы караңыз) түздү.
3-диаграмма. Саясий партиялардын шайлоо фонддоруна акча каражаттарынын түшүү түзүмү
Саясий партиялардын шайлоо фонддорунун каражаттарынан шайлоо өнөктүгүн өткөрүүгө байланыштуу чыгымдарды жабууга 232,3 млн. сом сарпталды, анын ичинде шайлоо күрөөсү катары 22,0 млн. сом (9,5%) төгүлдү. Саясий партиялардын чыгымдарын алдын ала талдоо талапкерлер өз каражаттарынын көп бөлүгүн – 129,3 сомду (55,7%) үгүт материалдарын даярдоо жана таратуу боюнча кызмат көрсөтүүлөргө коротушкан. Агитаторлордун кызмат көрсөтүүлөрүнө акы төлөөгө 28,9 млн. сом (12,4%), сарпталган, орун жайды, жабдууларды, жарнамалык аянтчаларды ижарага алууга 31,4 млн. сом (13,5%), футболка, жилетка, кепка, желек ж.б. түрүндөгү үгүт материалдарын сатып алууга – 3,4 млн. сом (1,5%), теле- радио берүүлөр боюнча кызмат көрсөтүүлөргө – 5,8 млн. сом (2,5%), ДМЧ шайлоочулар үчүн маалымат материалдарын даярдоо боюнча кызмат көрсөтүүлөргө – 2,3 млн. сом (1%), шайлоо өнөктүгүн өткөрүүгө байланыштуу иштерди аткаргандык, кызмат көрсөтүүлөр үчүн башка чыгымдары төлөөгө (маалыматтык жана кеңеш алуу мүнөзүндөгү кызмат көрсөтүүлөр, иш сапар чыгымдары, байланыш кызмат көрсөтүүлөрү, кеңсе товарларын сатып алуу, КММ, салык чегерүүлөрү, социалдык милдеттенмелер ж.б.) – 9,2 млн. сом (4%) коротушкан (4-диаграмманы караңыз).
4-диаграмма. Саясий партиялардын шайлоо фонддоруна акча каражаттарынын чыгымдарынын түзүмү
Саясий партиялардын шайлоо фонддорунун пайдаланылбаган каражаттарынын калдыгы 673,0 миң сомду (0,3%) түздү.
Маалымат үчүн:
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону өткөрүүдө талапкерлердин, саясий партиялардын шайлоо өнөктүктөрүн каржылоо тартиби төмөнкүлөр менен жөнгө салынат:
-
“Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамы менен;
-
”Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону өткөрүүдө талапкердин, саясий партиянын шайлоо фондун түзүү, акча каражаттарынын келип түшүшүн жана чыгымдалышын эсепке алуу тартиби жөнүндө” Жобо менен.
Талапкерлердин шайлоо фонддору тѳмѳндѳгү акча каражаттарынын эсебинен түзүлүшү мүмкүн:
1) талапкердин жеке каражаттарынан – 150 000 сомдун чегинде;
2) саясий партия талапкерге бөлгөн каражаттардан – 1000 000 сомдун чегинде;
3) жеке адамдардын ыктыярдуу кайрымдуулугунан – 200 000 сомдун чегинде;
4) юридикалык жактын ыктыярдуу кайрымдуулугунан – 500 000 сомдун чегинде.
Талапкердин шайлоо фондунун келип түшкѳн жана чыгымдалган акча каражаттарынын чектик суммасы 10 000 000 сомдон ашуусу мүмкүн эмес.
Саясий партиялардын шайлоо фонддору төмөнкү каражаттардын эсебинен түзүлүшү мүмкүн:
1) талапкердин өз каражаттарынан – 1 500 000 сомдун чегинде;
2) саясий партия талапкерге бөлгөн каражаттардан – 100 000 000 сомдун чегинде;
3) жеке жактардын ыктыярдуу кайрымдуулук берүүлөрүнөн – 200 000 сомдун чегинде;
4) юридикалык жактардын ыктыярдуу кайрымдуулук берүүлөрүнөн – 3 000 000 сомдун чегинде.
Саясий партиянын шайлоо фондуна түшкөн жана чыгымдалган акча каражаттарынын чектелген суммасы эсептик көрсөткүчтөн 300 000 000 сомдон ашуусу мүмкүн эмес.
Шайлоо фонддорунун каражаттары максаттуу болот. Алар шайлоо өнөктүгүн өткөрүүгө байланышкан чыгымдарды жабуу үчүн гана пайдаланылышы мүмкүн.
Шайлоо фонддорунун каражаттары төмөнкүлөргө гана пайдаланылышы мүмкүн:
1) шайлоо алдындагы үгүткө, талапкерди колдоого колтамга топтоого багытталган уюштуруу-техникалык чараларды каржылык камсыздоого;
2) конституциялык Мыйзамда белгиленген өлчөмдө шайлоо күрөөсүн төлөөгө;
3) шайлоо өнөктүгүн өткөрүү менен түздөн-түз байланышкан жумуштарды аткарууга, кызматтарды көрсөтүүгө төлөөгө, атап айтканда, төмөнкүлөргө:
- маалыматтык жана кеңеш берүү мүнөздөгү кызмат көрсөтүүлөргө;
- үгүт материалдарын чыгарууга жана таратууга;
- жайларды, жабдыктарды ижарага алууга;
- транспорттук жана иш сапар чыгымдарын жабууга;
- байланыш кызмат көрсөтүүлөрүнө;
- кеңсе товарларын, жабдыктарын сатып алууга;
- жарыяларды жана талапкердин сүйлөгөн сөздөрүн жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыялоого;
- шайлоочулар менен шайлоо алдындагы чогулуштарды, жолугушууларды өткөрүүгө.
2. Талапкерлердин жана саясий партиялардын каржы отчёттору
Шайлоо мезгили ичинде талапкерлер, саясий партиялар шайлоо фонддорунун атайын эсептерине каражаттардын келип түшүүлөрүнүн жана чыгымдалышынын эсебин жүргүзүүгө жана БШКга каржы отчетторун берүүгѳ милдеттүү болчу.
15.12.2021-ж. карата бардык баштапкы документтеринин түп нускалары менен Жыйынтыктоочу каржылык отчетту (топтомо маалыматтарды) бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча шайлоого катышкан 282 талапкердин 177 талапкери тапшырды. 21 саясий партиядан 18и бардык баштапкы документтеринин түп нускалары менен Жыйынтыктоочу каржылык отчетту (топтомо маалыматтарды) тапшырды.
Учурда КТТ мүчөлөрү түшкөн каржылык отчетторду текшерүүдө. Отчеттордун алдын ала аудити шайлоо фонддорунун акча каражаттарын эсепке алууну жүргүзүүнүн негизги бузуулары төмөнкүлөр болуп саналарын көрсөттү:
-
Транзакциялардын ГКПО боюнча төлөмдөрдүн коддоруна дал келбестиги;
-
Аткарылган жумуштардын/кызмат көрсөтүүлөрдүн актыларынын болбогондугу;
-
Атайын эсептерде алынбаган калдыктардын болушу;
-
Жумуштарды/кызмат көрсөтүүлөрдү аткарууга ыктыярдуу патенттердин болбогондугу;
-
Сатылып алынган продукцияларга товарды коштомолордун болбогондугу;
-
Келишимдерде тараптардын реквизиттеринин, кол тамгалардын, жумуштардын/кызмат көрсөтүүлөрдүн наркынын болбогондугу.
-
Жеке жана юридикалык жактар менен эсептешүүлөр боюнча, ошондой эле атайын эсепте турган акча каражаттарын кайра кайтаруу боюнча финансылык операцияларды добуш берүү күнүнө чейин 5 календардык күндөн кечиктирип жүргүзүү.
Аныкталган бузуулар боюнча талапкерлерге жана саясий партияларга тиешелүү билдирмелер берилүүдө.
3. Шайлоо күрөөлөрү жөнүндө
КР ЖКга шайлоого катышуу үчүн бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча талапкерлерден (341 талапкерден) БШКнын депозит эсебине түшкөн шайлоо күрөөлөрүнүн жалпы суммасы 34 228 100 сомду түздү, анын ичинде 1 талапкер жаңылыштык менен шайлоо күрөөсүнүн суммасын эки жолу – 200 000 сом (100 000 кайтарылууга тийиш болчу), 1 талапкер жаңылыштык менен 108 000 сом (8 000 сом кайтарылууга тийиш болчу), 1 талапкер жаңылыштык менен 100 100 сом (100 сом кайтарылууга тийиш болчу), 1 талапкер жаңылыштык менен 120 000 сом (20 000 сом кайтарылууга тийиш болчу) төккөн. Жаңылыштык менен которулган бардык сумма 128 100 сомду түздү, азыркы учурга карата ал кайтарылып берилди.
Шайлоо мезгилинде 36 талапкер шайлоо бюлеттенинин тексти жана формасы бекитилгенге чейин шайлоого андан ары катышуудан баш тартты. Суммасы 3 600 000 сом шайлоо күрөөсү ал талапкерлерге кайтарылып берилди.
Шайлоо бюлеттенинин тексти жана формасы бекитилгенге чейин шайлоого андан ары катышуудан баш тарткан, ошондой эле каттоо жокко чыгарылган 23 талапкердин жалпы суммасы 2 300 000 сом шайлоо күрөөсү республикалык бюджетке чегерилүүгө тийиш.
Жыйынтыгында бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоого 282 талапкер катышты.
Бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын 5 пайыздан кем эмес добушун алган талапкерлердин саны 156 адамды түздү. Шайлоо өткөн жок деп таанылган эки бир мандаттуу шайлоо округунда (№ 27 Биринчи май шайлоо округунда жана № 29 Свердлов шайлоо округунда) шайлоого катышкан талапкерлердин саны 11 адамды түздү. Талапкерлерге кайтарылуучу шайлоо күрөөсүнүн жалпы суммасы 16 млн. 700 миң сомду түзөт. Азыркы учурда ал талапкерлерге шайлоо күрөөсүн кайтарып берүү жол-жобосу аяктап калды.
Калган 11 500 000 сом сумма мыйзам ченемдери боюнча республикалык бюджетке чегерилүүгө тийиш.
Ошентип, талапкерлерге кайтарып берилүүчү шайлоо күрөөсүнүн жалпы суммасы 20 428 100 сомду (60%), ал эми республикалык бюджетке чегерилүүгө тийиш болгон шайлоо күрөөсүнүн жалпы суммасы 13 800 000 сомду (40%) түздү.
КР ЖКга шайлоого катышуу үчүн 22 саясий партиядан БШКнын депозит эсебине түшкөн шайлоо күрөөлөрүнүн жалпы суммасы 22 000 000 сомду түздү. «Ак Асаба» саясий партиясы шайлоого катышуудан баш тартты. Ал партия төккөн 1 000 000 сом суммасындагы шайлоо күрөөсү ага кайтарылып берилди.
КР ЖК депутаттарын шайлоого иш жүзүндө 21 саясий партия катышты.
Алынган натыйжалар боюнча бирдиктүү шайлоо округу боюнча добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын 1 пайыздан кем эмес добушун алган саясий партиялардын саны 12ни түздү. Саясий партияларга кайтарылуучу шайлоо күрөөсүнүн жалпы суммасы 12 000 000 сомду (57%) түзөт. Азыркы учурда ал саясий партияларга шайлоо күрөөсүн кайтарып берүү жол-жобосу аяктап калды.
9 саясий партия добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын 1 пайыздан кем добушун алды. Демек, суммасы 9 000 000 сом (43%) республикалык бюджетке чегерилүүгө тийиш.
Маалымат үчүн. «Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 61-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык “Бирдиктүү шайлоо округу боюнча талапкерлердин тизмесин көрсөткөн саясий партиялар өзүнүн шайлоо фондунун каражаттарынын эсебинен, Борбордук шайлоо комиссиясынын эсебине мыйзамдарда белгиленген эсептик көрсөткүчтүн он миң эселенген өлчөмүндөгү (б.а. 1 000 000 сом) шайлоо күрөөсүн төгөт. Бир мандаттуу шайлоо округу боюнча талапкер Борбордук шайлоо комиссиясынын атайын эсебине мыйзамдарда белгиленген эсептик көрсөткүчтүн миң эселенген өлчөмүндөгү (б.а. 1 00 000 сом) шайлоо күрөөсүн төгөт”.
Конституциялык Мыйзамдын 41-беренесинин 16 жана 16-1-бөлүктөрүнө ылайык “шайлоо күрөөсү Жогорку Кеңештин депутаттыгына талапкерлердин тизмесин көрсөткөн саясий партияларга төмөнкүдөй учурларда кайтарып берилет:
1) бирдиктүү шайлоо округу боюнча добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын добуштарынын 1 пайыздан кем эмесин алгандарга, ошондой эле бир мандаттуу шайлоо округу боюнча добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын 5 пайыздан кем эмес добушун алгандарга, алар шайлоодон кийин 10 календардык күндөн кечиктирбестен Борбордук шайлоо комиссиясына өз фондунун өлчөмү жана аны түзгөн бардык булактар, ошондой эле бардык жүргүзүлгөн чыгымдар жөнүндө отчет бергенден кийин;
2) эгерде Борбордук шайлоо комисиясы тарабынан Президенттин кызмат ордуна талапкерди, Жогорку Кеңештин депутаттыгына талапкерлердин тизмесин каттоодон баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алынса;
3) шайлоо бюлеттенинин тексти жана формасы бекитилгенге чейин шайлоого андан ары катышуудан баш тарткандарга.
4) шайлоо жараксыз деп таанылган учурда.
4) эгерде ушул бөлүктүн 1-пунктунда көрсөтүлгөн отчет Борбордук шайлоо комиссиясына берилгенден кийин шайлоо өткөн жок же жараксыз деп таанылса.
Күрөөнүн калган суммасы бюджетке кошулууга тийиш.
Мыйзамдарды бузуунун натыйжасында добуш берген күнүнө чейин талапкерди, саясий партиянын талапкерлеринин тизмесин каттоону жокко чыгарган учурда, ошондой эле ушул конституциялык Мыйзамдын 37-беренесинин 41-бөлүгүндө каралган учурда талапкер, саясий партия тарабынан коюлган шайлоо күрөөсү кайтарылып берилбейт жана бюджетке чегерилет”.
4. Шайлоону даярдоону жана өткөрүүнү каржылык камсыз кылуу
«Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 40-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык, «шайлоо комиссияларынын шайлоону даярдоо жана өткөрүү боюнча чыгымдары республикалык бюджеттин эсебинен жүргүзүлөт».
«Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 40-беренесине жана «Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы жөнүндө» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 25-беренесине ылайык, Борбордук шайлоо комиссиясы “2021-жылдын 28-ноябрына дайындалган Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө чыгымдардын сметасын бекитүү жөнүндө” 2021-жылдын 16-сентябрындагы токтому менен Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө чыгымдардын сметасын бекитти.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө чыгымдардын сметасы 592 531 миң сомду түздү, анын ичинде:
- Борбордук шайлоо комиссиясынын чыгымдары 235 394,7 миң сом, анын ичинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутаттарынын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө зарыл болгон борборлоштурулган сатып алууларды шайлоо комиссияларынын жүзөгө ашыруусу үчүн каражаттар;
- округдук шайлоо комиссияларынын (мындан ары – ОШК) чыгымдары 339 136,3 миң сом суммасында, алар төмөн турган шайлоо комиссиялары үчүн Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан чыгымдардын сметасына ылайык бөлүштүрүлөт;
- Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жашаган же жүргөн жарандардын шайлоо укуктары КР ТИМ тарабынан ишке ашырылаары эске алынып, КР ТИМдин чыгымдар суммасы 18 000 миң сом.
Мындан тышкары, КР ТИМдин кайрылуусуна байланыштуу, муктаждыктар жана иштин өзгөчөлүктөрү эске алынып, 2021-жылдын 10-октябрындагы № 773 токтому менен КР БШК 4 126 миң сом суммасында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутаттарынын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө чыгымдардын кошумча сметасын бекитти. Көрсөтүлгөн сумма ТИМдин эсептешүү эсептеринде болду жана буга чейин өткөрүлгөн шайлоо өнөктүктөрүнүн натыйжасы боюнча акча каражаттарынын калдыгы болуп саналат.
Ошентип, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутаттарынын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө КР ТИМдин чыгымдарынын жалпы сметасы 22 126 миң сомду түздү.
Алдын ала жыйынтыктар боюнча 2021-жылдын 28-ноябрына дайындалган Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө 549 683,2 млн. сом сарпталды.
Алдын ала калдык (үнөм) 24 847,8 млн. сомду түздү.
Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө байланыштуу иш-чараларды 574 531,0 миң сом суммасында каржылады.
Маалымат үчүн: «Мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын ченемдеринин талаптарына ылайык Борбордук шайлоо комиссиясы Борбордук шайлоо комиссиясынын аппаратынын ишин, ошондой эле төмөн турган шайлоо комиссияларынын ишин камсыздоону төмөнкү чыгымдар боюнча борборлоштурулган тартипте жүзөгө ашырат:
- байланыш кызмат көрсөтүүлөрү (уюлдук байланыш);
- кеңсе жабдыктарын сатып алуу;
- интернет-байланыш кызмат көрсөтүүлөрү (анын ичинде автоматтык эсептөөчү урналар жана планшеттер үчүн);
- басма продукция боюнча кызмат көрсөтүүлөр (бюллетендерди, тестке бюллетендерди, шайлоочулар үчүн маалымат материалдарын, усулдук журналдарды ж.б. даярдоо);
- жалпыга маалымдоо каражаттарына билдирүүлөрдү жарыялоо;
- шайлоо жабдыктарын, шайлоо документтерин жана таратылуучу материалдарды жеткизүү боюнча кызмат көрсөтүүлөр;
- жарандардын саламаттыгын коргоо үчүн санитардык-эпидемиологиялык коопсуздук каражаттарын сатып алуу;
- шайлоо комиссияларынын ыйгарым укуктарын жана ишин камсыздоого байланыштуу башка чыгымдар.
Борбордук шайлоо комиссиясы шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө төмөн турган шайлоо комиссиялары үчүн төмөнкү беренелер боюнча чыгымдардын сметасы бекитилген:
• 2111 «Эмгек акы»,
• 2121 «Соц. Фондго чегерүүлөр»,
• 2211 «Иш сапарынын чыгымдары»,
• 2214 «Транспорт чыгымдары» (автотранспорт үчүн КММ жана кеңсе товарларын, баннерлерди, таратылуучу материалдарды, жеке коргонуу каражаттарын, жабдыктарды ОШК-УШК-ОШК каттамы боюнча ташып жеткизүү боюнча кызмат көрсөтүүлөр) жана ОШК отчетторун тапшыруу үчүн;
• 2215 «Башка товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатып алуу» (шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүн окутууну өткөрүүгө чыгымдар, шайлоо комиссияларынын мүчөлөрү үчүн бир адамга бир күнгө 500 сом эсебинде тамак уюштурууга, суткалык төлөө).
Смета төмөн турган шайлоо комиссияларын ачууга, техникалык жактан жабдууга жана алардын иштөөсүнө керектүү бардык чыгымдарды эске алуу менен эсептелет (бир шайлоо комиссиясындагы мүчөлөрдүн саны 13-15 адамдын чегинде белгиленген). ОШК жана УШК мүчөлөрүнуң жалпы саны 31 523 адамды түзөт:
- 36 ОШК - 540 адам,
- 2435 УШК – 30 527 адам;
- ТИМ боюнча 57 УШК – 456 адам.
Ошондой эле смета 600 адамдан турган техникалык колдоо топторунун (ТКТ) ишке тартылган адистерине акы төлөөнү, автоматтык эсептөөчү түзүлүштөрдүн (АЭТ) саны 2290 адам болгон ишке тартылган операторлорго (алардын саны шайлоочулардын санына жараша болот) сыйлык акы төлөөнү камтыйт.
Мындан тышкары, күнү-түнү иштөөгө байланыштуу мыйзамда шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнө, биометрикалык идентификация операторлоруна, ошондой эле коопсуздукту жана тартипти камсыздоо үчүн ишке тартылган ИИМ кызматкерлерине (4942 адам) бир адамга добуш берүү күнгө жана ал күндѳн мурунку күнгө 500 сом эсебинде тамак уюштурууга суткалык чыгымдарды төлөө каралган.
5. Шайлоо өнөктүктөрүн каржылоонун айкындуулугун камсыздоо боюнча чаралар
Шайлоо өнөктүгүн даярдоодо жана өткөрүүдө БШКнын көзөмөлдөө-текшерүү тобу талапкерлердин жана саясий партиялардын шайлоо өнөктүктөрүн каржылоонун ачык-айкындуулугуна жетишүү үчүн күчөтүлгөн чараларды көрдү.
«Финансылык айкындуулук» (ФА АМТ) (экинчи компонент) деп аталган талапкерлердин жана саясий партиялардын шайлоо фонддорунун айкындуулугунун автоматташтырылган тутуму иштелип чыгып, пайдаланууга берилди, ал аркылуу талапкерлердин, саясий партиялардын шайлоо фонддорунун акча каражаттарынын келип түшүү жана чыгымдалышы тууралуу так, толук маалыматтарды төмөнкү форматта БШКнын сайтындагы «Талапкер /Шайлоо фонду» деген бетте онлайн режиминде автоматтык түрдө көрсөтүлүп турат:
- атайын эсепке качан, кимден, канча акча каражаты түштү;
- кайсы товар, кызмат көрсөткөндүк үчүн качан, кимге жана канча сарпталды.
Бул маалыматтарды БШК «Түндүк» электрондук ведомстволор аралык өз ара аракеттешүү тутуму аркылуу банк мекемелеринен алат, ал маалыматтар жеке маалыматтарды коргоо жана банк сыры тууралуу мыйзамдардын талаптары эске алынуу менен жарыяланат.
Мындан тышкары, ошол эле бетке талапкерлердин жана саясий партиялардын ФА АМТта топтолуучу каржылык отчёттору көрсөтүлүп турат.
Бүткүл шайлоо мезгилинин тогошунда, айрыкча талапкерлер жана саясий партиялар үгүт өнөктүгүн жигердүү жүргүзгөн мезгилде көзөмөлдөө-текшерүү тобу (ККТ) өз ыйгарым укуктарынын алкагында шайлоо фонддорунун акча каражаттарынын эсебинен жүзөгө ашырылган бардык иш-чараларды каржылоого контролдук жүргүзүп турду.
ККТ үгүт материалдарынын социалдык түйүндөрдө (Tik Tok, Facebook, YouTube ж.б.) жайгаштырылышына контролдук жүргүздү. Facebookтагы саясий жарнама, ал үчүн акы төлөөнүн тууралыгы контролго алынды. Ушуга байланыштуу ККТ мүчөлөрү өз жыйналыштарында бузуулар тууралуу билдирүүлөрдү карашты же шайлоо өнөктүктөрүн каржылоо боюнча аныкталган бузуулар тууралуу ар түрдүү даттанууларды кароо үчүн БШКнын башка жумушчу топторунун жыйналыштарына катышып турушту, акы төлөөнүн укук ченемдүүлүгүнө бааларын беришти.
Финансылык чалгындоо мамлекеттик кызматы, Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы, «РСК Банк», «Айыл Банк», коммерциялык банктар – электрондук капчыктардын иштеп чыгуучулары – «Компаньон» (Компаньон, Umai), « «Кыргызстан» коммерциялык банкы» (Mbank, Namba One), «Дос-Кредобанк» (Balance, Megapay, О! Деньги), төлөм тутумдарынын операторлору – Банктар аралык Процессинг Борбору, Pay24, QuickPay, «BM Technologies», «Региондук төлөм тутумдары», «Көз ирмемде төлөмдөр», «Грин Телеком Сервис» ж.б. менен өз ара биргелешип, электрондук капчыктар жана төлөм терминалдары аркылуу шайлоочулардын добуштарын сатып алуу тобокелдигин жокко чыгаруу үчүн иденттелбөөчү төлөм тутумдары аркылуу төлөмдөргө байкоо уюштурулду жана жүргүзүлдү. Финансылык чалгындоо мамлекеттик кызматына, Кыргыз Республикасынын Улуттук банкына жана укук коргоо органдарына жеткирилген маалымат бул иштин натыйжасы болду.
Шайлоо фонддорунун акча каражаттарынын ачык-айкындуулугун камсыздоо максатында бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча талапкерлердин шайлоо күрөөсүнөн түшкөн сумма, талапкерлерге кайтарып берилүүчү шайлоо күрөөлөрүнүн суммасы жана республикалык бюджетке чегерилүүгө тийиш болгон сумма тууралуу маалыматтар БШКнын расмий сайтына жарыяланды. Добуш берүүнүн жыйынтыгы чыгарылгандан кийин талапкерлердин жана саясий партиялардын шайлоо күрөөлөрү тууралуу маалыматтар БШКнын сайтына толук жарыяланат.
Мындан тышкары, КТТ 2020-жылдагы жана 2021-жылдагы КР ЖКга шайлоодогу шайлоо өнөктүктөрүн каржылоону салыштырмалуу талдоо жүргүздү. Жыйынтыктоочу талдоо төмөнкүнү көрсөттү: 2020-жылы 16 саясий партиянын шайлоо фонддоруна түшкөн каражаттардын суммасы 2021-жылы 21 саясий партиянын шайлоо фонддоруна түшкөн каражаттардын суммасынан 2,5 эсе көп болгон, ал эми сарпталган каражаттардын суммасы тийиштүүлүгүнө жараша 2,7 эсе көп болгон (төмөнкү таблицаны караңыз).
Таблица. 2020-жылдагы жана 2021-жылдагы КР ЖКга шайлоодогу шайлоо өнөктүктөрүн каржылоону салыштырмалуу талдоо
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Шайлоо фонддорун түзүүнүн жана атайын эсептерди мыйзамдарда каралган жаңы ченемдери жана жол-жоболору шайлоо фонддорунун каражаттарын максатсыз пайдалануунун тобокелин минималдаштыргандыгын жана шайлоо процессинин бардык катышуучулары үчүн шарттарды теңештиргендигин талдоо көрсөттү. Иштерди/кызмат көрсөтүүлөрдү аткаруу үчүн талапкердин, саясий партиянын жана жеке, юридикалык жактардын ортосундагы эсептешүүлөр келишимдик негизде жана накталай эмес тартипте гана жүзөгө ашырылат. Ал эми “Финансылык ачык-айкындуулук” (ФА АМТ) автоматташтырылган маалымат тутуму аркылуу БШКга киргизилген шайлоо процессинин каржылык айкындуулугунун стандарты ар бир шайлоочу үчүн талапкерлердин жана саясий партиялардын шайлоо өнөктүктөрүн каржылоосу боюнча маалыматтардын ачык-айкын булагы болуп саналат.
Маалымат үчүн. “Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамына, ”Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону өткөрүүдө талапкердин, саясий партиянын шайлоо фондун түзүү, акча каражаттарынын келип түшүшүн жана чыгымдалышын эсепке алуу тартиби жөнүндө” Жобого, шайлоо өнөктүктөрүн каржылоонун айкындуулугу боюнча эл аралык стандарттарга ылайык, “Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоону өткөрүүнүн ачык-айкындуулугу максатында Борбордук шайлоо комиссиясы талапкерлердин, саясий партиялардын шайлоо фонддорунун каражаттарынын келип түшүшү жана чыгымдалышы жѳнүндѳ, талапкерлердин, саясий партиялардын финансылык отчетторун шайлоочуларга маалымдап турат.
Төмөнкү маалыматтар Борбордук шайлоо комиссиясынын расмий сайтына милдеттүү түрдө жайгаштырылууга тийиш:
1) Банк же башка мекеме тарабынан берилүүчү талапкердин, саясий партиянын атайын эсебинде турган каражаттарынын келип түшүшү жана чыгымдалышы жөнүндө маалымат жеке маалыматтар жана банктык сыр жөнүндө мыйзамдарды эске алуу менен. Көсөтүлүүчү маалыматтвн форматы кайрымдуулук кылуучулардын акча каражаттарынын келип түшүшү (түшкөн датасы, юридикалык жактардын аталышы/жеке адамдын ФАА, кайрымдуулуктун түрү жана суммасы) жана каражаттарды сарптоо (сарптоо датасы, юридикалык жактардын аталышы/жеке адамдын ФАА, төлөмдүн багыты жана суммасы) боюнча маалыматтарды камтыйт;
2) Шайлоо өнөктүктөрүн каржылоо жөнүндө талапкердин, саясий партиянын каржылык отчеттору (биринчи, экинчи, жыйынтык);
3) Талапкерлердин, саясий партиялардын шайлоо күрөөлөрүнөн түшкөн каражаттардын суммасы жана талапкерлерге, саясий партияларга кайтарылып берилген шайлоо күрөөлөрүнүн суммасы жана бюджетке которулган сумма жөнүндө маалымат”.
