Түрк кеңешинин Миссиясы: КРдагы шайлоо улуттук мыйзамдарга жана эл аралык стандарттарга ылайык өттү

11 января 2021

Түрк кеңешинин билдирүүсү

Түрк кеңешини Миссиясы Кыргыз Республикасынын Президентин мөөнөтүнөн мурда шайлоого байкоо жүргүздү. Миссия Түрк кеңешине мүчө мамлекеттердин катчылыгынын расмий адамдарынан түзүлгөн.  

Президенттикке мөөнөтүнөн мурда шайлоо улуттук мыйзамдарга жана эл аралык стандарттарга ылайык өткөрүлдү. Биз Кыргыз Республикасын жана бир тууган кыргыз элин куттуктайбыз жана шайлоонун жыйынтыгы өлкөнүн өнүгүшүн дагы бекемдешин каалайбыз.

Шайлоо алдында миссия мүчөлөрү талапкерлер алардын шайлоо кампаниясынын өкүлдөрү менен агитациялык процесстер менен жана талапкердин шайлоого даярдыгы менен таанышуу максатында жолугушкан.

Жолугушууларда делегация шайлоо кампаниясы үчүн талапкерлердин негизги платформалары, алардын ЖМКда чагылыдырылышына жетишүүлөрү, кампанияны каржылоого байланыштуу мүмкүн болуучу проблемалар, шайлоо үчүн мыйзамдык базалардын сапаты боюнча конкреттүү чочулоолор анын ичинде шайлоо системасы жөнүндө маселелерди талкуулады.

Байкоочулар миссиясы КР Тышкы иштер министринин орун басары Азизбек Мадмаров, КР Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук шайлоо комиссиясынын төрайымы Н. Шайлдабекова менен да жолугушту.

Тышкы иштер министринин орун басары менен жолугушууда миссияга министрлик тарабынан дипломатиялык өкүлчүлүктөрдө, консулдук мекемелерде шайлоого даярдык көрүү иштери боюнча маалымат берилген. Мындан тышкары чет мамлекеттерде жашаган кыргызстандыктардын шайлоолорго катышуусун көбөйтүүгө багытталган иш-чаралар тууралуу маалымат берилип, чет өлкөлөрдө катталган шайлоочулардын саны 32 миңден 49 миңге жеткенин, ал эми шайлоо участоктору 2020-жылдын 4-октябрындагы акыркы шайлоодон кийин 45тен 48ге көбөйгөнү тууралуу да айтылган.

Ал эми КР Боршайкомунда болгон жолугушууда делегацияга учурдагы КОВИД-19 пандемиясын эске алуу менен Боршайком жана Саламаттык сактоо министрлиги биргелешип, “Калктын ден соолугун коргоо жана санитардык-эпидемиологиялык коопсуздукту камсыздоо боюнча иш-аракеттердин планы” шайлоо убагында ишке ашырыла тургандыгын билдиришкен.

Миссия шайлоонун мыйзамдык базасына жакында эле киргизилген оңдоолорду, президенттикке талапкерлердин шайлоо күрөөсүн кайтарып берүүнүн босогосун ылдыйлатуу жана саясый турмушка катышууну колдоо үчүн ыктыярчылардын кампанияга катышуусуна уруксат берүүнү көңүлгө алат. Жакында эле болуп өткөн парламенттик шайлоодогу айыптоолорго жооп катары, Кыргызстан форма 2ни президентти мөөнөтүнөн мурда шайлоодо колдонуудан баш тартты, бул айрым талапкерлер тарабынан жана коомдун айрым чөйрөсү тарабынан көптөн күтүлгөн кадам катары бааланды.

Айрым кыянатчылык менен пайдаланууга алып келүүчү системадагы мүмкүн болуучу жылчыктарды жок кылуу, акылдуу кадам болор эле. Бирок миссия бериле турган добуштарды жоготууларга, анын аркасы менен кыргыз коомчулугунун электоралдык активдүүлүгү шайлоочулардын өлкө ичинде шайлоо даректерин өзгөртүү мүмкүндүгүн жок кылгандан кийин төмөндөп кетишине көңүл бурат. Биздин оюбузча, кыргыз саясатчылары алдыдагы шайлоолордо башка чечимге келип, бул эки башка чечимдердин тең салмагын табышат деп үмүттөнөт.

Чет мамлекеттерде жашаган шайлоочулардын өсүшүн жана Кыргызстандын чет өлкөлөрдөгү өкүлчүлүктөрүндө шайлоо участокторунун түзүүсүн кубаттоо менен, миссия Кыргызстандагы демократиянын өнүгүшү үчүн, эгер саясатчылар чет мамлекеттерде жашаган жүз миңдеген кыргызстандыктардын катталуусу үчүн тез арада чараларды кабыл алса, алар Кыргызстандагы шайлоолордо добуш бере алышса абдан пайдалуу болоор эле деп эсептейт. Бул кыргыз калкынын саясый өкүлчүлүгүн жогорулатып, ушунусу менен саясатты иштеп чыгууда кыргыз элинин эркин билдирмек.

Шайлоону жалпыга маалымдоо каражаттарынын кеңири чагылдыруусун шайлоо процесси боюнча кабардар кылууга жардам берүүчү элемент катары белгилесе болот.

Миссия Бишкектеги 18 шайлоо участогунда байкоо жүргүздү. Байкоочулар шайлоо участокторунда иштер менен кенен таанышып, расмий адамдардан керектүү маалыматтарды алып жатышты. Шайлоолор шайлоо мыйзамына ылайык даярдалып жана өткөрүлдү.

Кыдырма урналар шайлоо участокторуна келе албагандарга сунуш кылынды. Мындай учурда улуттук байкоочулар кыдырма урнаны коштоп жүрүштү.

Миссия шайлоочунун тандоосуна таасир берүү аракеттерин жана административдик же укук коргоо органдарынын шайлоо участокторунун иштерине кийлигишкендиги боюнча далилдерди тапкан жок. Шайлоо жөнүндө мыйзамга ылайык улуттук жана эл аралык байкоочуларга бейтарап байкоо жүргүзүү үчүн зарыл болгон шарттар түзүлдү.

Миссия улуттук жана эл аралык байкоочулардын катышуусу шайлоонун ачыктыгын жана отчеттуулугун жогорулатат деп эсептейт. Миссия КОВИД-19 пандемиясына байланыштуу шайлоо комиссиялары зарыл болгон санитардык чараларды кабыл алгандыгын белгилейт.

Миссия шайлоо участогунун көрүнгөн жерлеринде, анын айланасында бир тараптуу агитация жасалгандыгын каттаган жок, шайлоо участокторунун жанында эч кандай кампаниялар жүргөн жок. Шайлоо участоктору негизинен кемтилгеси бар адамдарга да жеткиликтүү болду.

Миссия шайлоонун жыйынтыгына таасир бере турган олуттуу техникалык проблемалардын жоктугун белгиледи.

Акырында Түрк кеңешинин байкоочулар миссиясы Кыргыз Республикасынын мөөнөтүнөн мурда президенттик шайлоосу ачык-айкын болуп, улуттук мыйзамдарга жана эл аралык шайлоо стандарттарына шайкеш келгендигин бекемдейт.

Жакынкы күндөрдө миссия мүчө мамлекеттер жана тиешелүү эл аралык уюмдар менен, мөөнөтүнөн мурда президенттик шайлоо боюнча өзүнүн баалоосу жана сунуштары менен бөлүшөт.

Биз дагы бир жолу Кыргызстанды жана кыргыз элин шайлоону жана референдумду ийгиликтүү өткөрүп алгандыгы менен куттуктайбыз жана шайлоо менен референдумдун жыйынтыгы өлкөнүн бакубатчылыгынын жогорулашына жардам берет деп үмүт кылабыз.

Көңүл бурганыңыздар үчүн рахмат!