Башкы Жаңылыктар Избирательная реформа в Кыргызской Республике: достижения и перспективы

Избирательная реформа в Кыргызской Республике: достижения и перспективы

02-Фев, 2017

Обеспечение свободных демократических выборов определено одной из целей Национальной стратегии устойчивого развития Кыргызской Республики. Для достижения этой цели за 2015 -2016 годы были реализованы следующие меры:

1. Во исполнение решения Национального совета по устойчивому развитию Кыргызской Республики от 25 апреля 2014 года № 1 «Честные выборы - залог устойчивого развития страны» в выборный процесс Кыргызстана была внедрена новая избирательная модель, предусматривающая составление списков избирателей и их идентификацию на основе биометрических данных и автоматический подсчет голосов избирателей с использованием автоматически считывающих урн (АСУ).

23 апреля 2015 года Президентом Кыргызской Республики был подписан принятый Жогорку Кенешем конституционный Закон Кыргызской Республики «О внесении изменений и дополнений в конституционный Закон Кыргызской Республики «О выборах Президента Кыргызской Республики и депутатов Жогорку Кенеша Кыргызской Республики», предусматривающий новый порядок участия граждан в голосовании и новую систему подсчета голосов на уровне выборов главы государства и депутатов парламента.

Модель была в краткие сроки реализована на практике Правительством и Центральной избирательной комиссией. Для этого был сформирован Единый государственный реестр населения на основе персональных и биометрических данных, закуплен комплекс  технологического оборудования (сервер+АСУ) и разработано программное управление процесса сбора на центральном сервере данных с автоматических урн (Информационная избирательная система ИИС).

В 2015 году впервые в Кыргызстане выборы депутатов Жогорку Кенеша проведены на основе новой избирательной модели. Апробация этой модели на парламентских выборах способствовала исключению фальсификаций в процессе голосования и определения их итогов, в виде каруселей и вбросов бюллетеней, что позволило вернуть доверие граждан к выборам, стало основой проведения демократических и прозрачных выборов в Жогорку Кенеш Кыргызстана.

2. С принятием 21 января 2016 года Закона Кыргызской Республики «О внесении изменений в Закон Кыргызской Республики «О выборах депутатов местных кенешей» новая избирательная модель была внедрена в процесс выборов депутатов местных кенешей. На этой основе весной и осенью 2016 года проведены выборы депутатов  444 местных городских и айылных кенешей Кыргызской Республики (33–в марте-мае и 411- в декабре).

3. 31 октября 2016 года был подписан Конституционный Закон Кыргызской Республики «О референдуме Кыргызской Республики» № 173.  Важнейшим компонентом законопроекта стало внедрение новой избирательной модели с использованием технологий биометрической идентификации избирателей и автоматического подсчета голосов в процесс проведения референдума.

Использование этих технологий и при проведении референдума стало важной основой к тому, чтобы сделать процесс общенационального голосования – референдума - честным и прозрачным, при котором будет учтен и достоверно подсчитан голос каждого гражданина страны при решении гражданами важнейших вопросов государственной и общественной жизни. Впервые референдум 2016 года имел реальные цифры участия и итогов голосования населения, что стало еще одним шагом к укреплению народовластия.

Помимо этого, новым и важным в совершенствовании института референдума является регламентация равных прав как сторонников, так и противников решений, выносимых на референдум, на агитацию и доступ к информационным ресурсам, при проведении массовых мероприятий и других видов агитации. Новые правила агитации на референдуме дают возможность и сторонникам и противникам вопросов, выносимых на референдум в полной мере донести до граждан в период агитации свои аргументы и обоснования.

Эти нормы в совокупности с новым порядком голосования предоставляют гражданам возможность сделать свой осознанный и ответственный выбор в пользу тех или иных решений на референдуме.

Институт референдума исключительно важен для дальнейшего развития современной кыргызской государственности, так как  согласно Конституции, референдум наряду с выборами, является высшей формой выражения власти народа. Совершенствование правовой основы и практики проведения референдума несомненно расширит возможности реализации подлинного народовластия через участие в общенациональном голосовании.

Кроме того, и другие правила и процедуры проведения референдума унифицированы с правилами и процедурами действующих законов о выборах Президента, депутатов Жогорку Кенеша и местных кенешей, которые уже подверглись значительному реформированию и демократизации. Это касается списков участников референдума, порядка образования участков и формирования избирательных комиссий, порядка голосования, установления итогов голосования, избирательных споров  и т.д.

4. Унификация процедур при всех уровнях выборов и референдума важна и для избирателей и для системы избирательных комиссий, организующей референдумы. Единые правила и процедуры делают процесс выборов и референдума более ясным и понятным и главное достоверным для избирателей, более четким для организаторов голосования- избирательных комиссий.

Единые правила и процедуры также делают возможным совмещение голосований разных видов и их одновременное проведение. Практика проведения единых дней голосования, применяемая во всем мире, стала возможной в новом формате и в Кыргызстане. Немаловажным преимуществом такой практики является экономия в будущем финансовых затрат, временных и человеческих ресурсов  на проведение голосований.

5. Внедрение новой избирательной модели с применением  новых технологий, позволило решить ряд проблем, делавших ранее выборы фактором дестабилизации ситуации в стране:

Прежде всего, на уровне организаторов выборов и референдумов, т.е. в избирательных комиссиях всех уровней, практически ликвидирована основа для коррупции - исключена возможность фальсификации участия в выборах и итогов голосования со стороны органов управления выборным процессом. Комиссии не могут больше влиять на результаты голосования. Это была обязанность власти и она была выполнена.

6. Вместе с тем, невозможность для кандидатов и партий «купить результаты выборов» у комиссий или влиять на голосование через административный ресурс, активизировала подкуп кандидатами и партиями голосов у избирателей. Отсутствие достаточных правовых механизмов в действующем законодательстве не позволяет на сегодня эффективно противодействовать подкупу. Активизация подкупа на выборах в местные кенеши весной 2016 года вызвала недовольство со стороны населения, а также гражданских активистов. По обращению ряда НПО, поддержанной главой государства, в рамках Рабочей группы по совершенствованию избирательного законодательства (образованной Указом Президента) был выработан пакет предложений в законодательство, который находится на рассмотрении в парламенте.

При этом, в целях противодействия подкупу голосов избирателей Центральной избирательной комиссией в сотрудничестве с НПО при поддержке СМИ, была проведена информационная компания «Нет подкупу!» и «Мой голос не продается!». В рамках работы по улучшению политической культуры избирательного процесса будет продолжена работа по комплексному противодействию подкупу, как преступлению, разрушающему моральные устои и наносящему урон огромным усилиям по реформированию выборной системы и укреплению доверия граждан к институту выборов.

7. Апробация новой избирательной модели на выборах в парламент, местные кенеши и в процессе референдума прошла в целом успешно. Осенью 2017 года состоятся выборы главы государства – Президента Кыргызской Республики также на основе новой модели выборов с использованием новых технологий. Таким образом, будет реформирован в целом механизм участия граждан в голосовании и подведения его итогов. С учетом практики проведенных на сегодня выборов и референдума Центральной избирательной комиссией совместно с ГРС проводится анализ недостатков выборного процесса, по итогам которого будут приняты меры по совершенствованию практики организации выборов, а также на рассмотрение Рабочей группы по совершенствованию избирательного законодательства внесены предложения по совершенствованию правовых основ выборов.

8. Избирательная система Кыргызстана находится в процессе реформирования. Сейчас пройден первый и наиболее важный этап, внедривший процедуры и порядок голосования, позволившие вернуть доверие к институту выборов.

На последующих этапах путем широкой дискуссии должны быть рассмотрены и приняты решения по типам выборов разных уровней, и органов, в том числе по тем многочисленным предложениям, которые уже сегодня выносятся парламентскими и непарламентскими партиями на обсуждение. В этом процессе видится весьма эффективной роль Рабочей группы по совершенствованию избирательного законодательства, образованная Указом Президента Атамбаева А.Ш. в 2014 году. Также важной в процессе выработки стратегии дальнейшего реформирования избирательной реформы должна стать общественная консультативная диалоговая платформа, образуемая ЦИК КР.

 

ЦИК КР

Башка жаңылыктар

Бардык жаңылыктар
КР БШКнын өкүлдөрү Жалал-Абад облусунда шайлоого даярдык көрүү маселелерин талкуулашты
22-Окт, 2026

КР БШКнын өкүлдөрү Жалал-Абад облусунда шайлоого даярдык көрүү маселелерин талкуулашты

2026-жылдын 21–22-октябрында Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын төрагасынын орун басары Русланбек Жакышов жана БШК мүчөсү Бөдөш Мамырова Жалал-Абад облусунун Манас шаарында, Ноокен, Базар-Коргон, Аксы жана Ала-Бука райондорунда жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жетекчилери, укук коргоо органдарынын өкүлдөрү жана шайлоо комиссияларынын мүчөлөрү менен жумушчу жолугушууларды өткөрүштү.Жолугушуулардын жүрүшүндө 2027-жылдын 27-январына белгиленген Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоого даярдык көрүү, шайлоо процессин мыйзам талаптарына ылайык уюштуруу жана тиешелүү мамлекеттик жана муниципалдык органдардын өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылуу маселелери каралды.БШК төрагасынын орун басары Русланбек Жакышов Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоодогу жаңы талаптар, шайлоо мыйзамдарына киргизилген өзгөртүүлөр, жаңыланган шайлоо технологиялары жана талапкерлерди колдоо тартибинин өзгөчөлүктөрү тууралуу кеңири баяндама жасады. Мындан тышкары, шайлоону даярдоо жана өткөрүүдө мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын милдеттерине жана жоопкерчилигине токтолду. Ал эми укук коргоо органдарынын өкүлдөрү менен болгон талкууда шайлоо мыйзамдарынын бузулушуна жол бербөө, шайлоочуларга жана шайлоо процессинин башка катышуучуларына мыйзамсыз кысым көрсөтүү аракеттерин алдын алуу, шайлоо процессине мыйзамсыз кийлигишүүгө бөгөт коюу жана коопсуздукту камсыз кылуу маселелери белгиленди.Жарандардын шайлоо укуктарын толук ишке ашыруусуна шарт түзүү, шайлоо процессинин бардык этаптарында мыйзам талаптарын так сактоо, шайлоочулардын укуктары менен эркиндиктерин коргоо - маанилүү багыттардын бири.
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы шайлоо алдындагы үгүт иштерин мыйзамда белгиленген мөөнөттөн мурда жүргүзүүгө жол берилбестигин дагы бир жолу эскертет
21-Окт, 2026

КР БШКсы шайлоо алдындагы үгүт иштерин мыйзамда белгиленген мөөнөттөн мурда жүргүзүүгө жол берилбестигин дагы бир жолу эскертет

Бүгүн, 21-октябрда Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын мүчөсү Тимур Оторбаевдин жетекчилиги астында Шайлоочуларды жана шайлоо процессинин башка субъекттерин маалымдоо маселелери жана үгүт жүргүзүү эрежелери боюнча Жумушчу топтун жыйыны өттү.Жыйындын жүрүшүндө социалдык тармактарга жүргүзүлгөн мониторингдин алкагында “Кыргыз Республикасынын Президентин жана Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жөнүндө” конституциялык Мыйзамынын шайлоо алдындагы үгүт жүргүзүүнүн белгиленген мөөнөттөрүн жана шарттарын сактоо талаптарына каршы келүү белгилери бар материалдар аныкталып, каралды.Шайлоо мыйзамдарынын талаптарына ылайык келбеген материалдарды жарыялаган социалдык тармактардын активдүү колдонуучулары Санжарбек Тилеков, Айбек Теңизбай жана Туратбек Мусакеевдерге эскертүү берилип, билдирүүлөрүн өчүрүү милдеттендирилди. Аталган жарандар мындан ары мыйзамдардын талаптарын сактоого жана ушул сыяктуу бузууларга жол бербөөгө даяр экендиктерин билдиришти.Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы шайлоо алдындагы үгүт иштерин мыйзамда белгиленген мөөнөт башталганга чейин жүргүзүүгө тыюу салынарын дагы бир жолу эскертет. Бул талап шайлоо алдындагы үгүттүн мыйзамдарда каралган бардык формаларына жана ыкмаларына, анын ичинде социалдык тармактарда жана башка интернет-ресурстарда тиешелүү материалдарды жайгаштырууга жана таратууга да тиешелүү.БШК жарандарды, талапкерлерди, алардын өкүлдөрүн, саясий партияларды жана шайлоо процессинин башка катышуучуларын шайлоо мыйзамдарынын талаптарын так сактоого, мыйзамда белгиленген мөөнөт башталганга чейин шайлоо алдындагы үгүт катары бааланышы мүмкүн болгон аракеттерден оолак болууга, ошондой эле социалдык тармактарда маалыматтарды жайгаштырууда жана таратууда жоопкерчиликтүү мамиле кылууга чакырат.Жумушчу топ өз ыйгарым укуктарынын чегинде социалдык тармактарга мониторинг жүргүзүүнү жана шайлоо мыйзамдарынын мүмкүн болгон бузуулары тууралуу материалдарды кароону улантат.Шайлоо алдындагы үгүт жүргүзүүнүн мыйзамда белгиленген мөөнөттөрүн жана эрежелерин сактоо шайлоо процессинин катышуучулары үчүн бирдей мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылуунун, мыйзамдуулукту жана шайлоонун ачык-айкындуулугун сактоонун маанилүү шарты болуп саналат. 
Кененирээк билүү >>
Баткен, Ош жана Жалал-Абад облустарында жарандардын айрым категорияларынын шайлоо укуктарын камсыздоо боюнча тренингдер өткөрүлдү
19-Окт, 2026

Баткен, Ош жана Жалал-Абад облустарында жарандардын айрым категорияларынын шайлоо укуктарын камсыздоо боюнча тренингдер өткөрүлдү

2026-жылдын 15, 16 жана 19-октябрында Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын жарандардын айрым категорияларынын шайлоо укуктарын камсыздоо боюнча жумушчу тобунун мүчөлөрү Баткен, Ош жана Жалал-Абад облустарындагы мамлекеттик уюмдардын жана мекемелердин өкүлдөрү үчүн тренингдерди өткөрүштү. Тренингдердин негизги максаты – жарандардын айрым категорияларынын шайлоого катышуусун уюштуруу маселелери боюнча маалымдуулукту жогорулатуу жана тиешелүү адистердин компетенцияларын өнүктүрүү.  Окутуу программасы жалпы шайлоо укугунун негизги принциптеринен тартып, жарандардын айрым категорияларынын шайлоого катышуусун уюштуруунун практикалык маселелерине чейинки темаларды камтыды. Тренингдерге жалпысынан 225 адам катышты. Алардын арасында Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин, Ички иштер министрлигинин, Коргоо министрлигинин, Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик чек ара кызматынын, Министрлер Кабинетине караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматынын, ошондой эле Баткен, Ош жана Манас шаарларынын мэрияларынын өкүлдөрү болушту. Теориялык жана практикалык сабактардын жүрүшүндө катышуучулар төмөнкү негизги маселелерди кеңири талкуулашты:-        жалпы шайлоо укугу жана шайлоо укугун чектөөгө байланышкан маселелер, анын ичинде жарандардын айрым категорияларына тиешелүү жагдайлар;-        жарандардын айрым категорияларынын шайлоо укуктарын камсыздоодо шайлоо комиссиялары менен мамлекеттик органдардын өз ара аракеттенүүсү;-        шайлоо комиссияларынын электрондук порталдары жана шайлоо процесстерин санариптик форматта уюштуруу;-        жарандардын айрым категорияларын маалымдоо жана шайлоо алдындагы үгүт иштерин жүргүзүү тартиби;-        шайлоо участогунан тышкары жерде добуш берүүнү уюштуруу тартиби жана добуш берүүнүн купуялуулугун камсыздоо.Талкуулардын жүрүшүндө катышуучулар жарандардын айрым категорияларынын шайлоо укуктарын ишке ашырууда алардын укуктарын коргоо механизмдерине, шайлоо процессине тоскоолдуксуз катышуусу үчүн зарыл шарттарды түзүү маселелерине өзгөчө көңүл бурушту. Өткөрүлгөн тренингдер мамлекеттик органдардын жана мекемелердин өкүлдөрүнүн шайлоо укуктарын камсыздоо жаатындагы билимдерин тереңдетүүгө, ведомстволор аралык кызматташтыкты өнүктүрүүгө жана жарандардын айрым категорияларынын шайлоо процессине толук кандуу катышуусуна өбөлгө түзүүгө багытталды
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы шайлоо алдындагы үгүт жүргүзүү тартибин бузган бир катар жарандарга эскертүү берди
19-Окт, 2026

КР БШКсы шайлоо алдындагы үгүт жүргүзүү тартибин бузган бир катар жарандарга эскертүү берди

Бүгүн, 19-октябрда Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын Шайлоочуларды жана шайлоо процессинин башка субъекттерин маалымдоо маселелери жана үгүт жүргүзүү эрежелери боюнча Жумушчу топтун жыйыны өттү. Жыйында мыйзамда белгиленген үгүт жүргүзүү мөөнөтү башталганга чейин талапкерлерди колдоого же аларга каршы үгүттөөгө байланышкан мыйзам бузуулар боюнча тиешелүү чаралар көрүлдү. Атап айтканда, социалдык тармактар аркылуу белгилүү бир талапкерге добуш берүүгө же бербөөгө чакыруу, талапкерлерди шайлоого же шайлабоого багытталган материалдарды таратуу, ошондой эле шайлоочулардын тандоосуна таасир этүү максатында сурамжылоолорду уюштуруу жана алардын жыйынтыктарын пайдалануу фактылары каралды.Аныкталган мыйзам бузуулар боюнча Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексинин тиешелүү беренелерине ылайык, социалдык тармактардын активдүү колдонуучулары Залкарбек Кудайбердиев, Бахтияр Кыдыралиев, Малик Исмаилбек уулуна жана Жыргалбек Ибраимовдорго эскертүү берилди. Жогорудагы жарандар Жумушчу топ тарабынан айтылган сын-пикирлерди, сунуштарды эске алып, социалдык тармактардагы жарыялаган билдирүүлөрүн өчүрүүгө жана башка мындай аракеттерге барбай тургандыктарын билдиришти. Борбордук шайлоо комиссиясы бардык жарандарды, жалпыга маалымдоо каражаттарын жана социалдык тармактардын колдонуучуларын шайлоо мыйзамдарынын талаптарын так сактоого чакырат.
Кененирээк билүү >>