«Кыргыз Республикасында шайлоону жана референдумдарды өткөрүү учурунда ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүжарандардын шайлоо укуктарын ишке ашырууну камсыз кылуужөнүндө» Жобо

Кыргыз Республикасынын
Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча
борбордук комиссиясынын
2017-жылдын «7»октябрындагы
№ 506 токтому менен бекитилген

«Кыргыз Республикасында шайлоону жана референдумдарды өткөрүү учурунда ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүжарандардын шайлоо укуктарын ишке ашырууну камсыз кылуужөнүндө» Жобо

1. Жалпы жоболор жана терминдер.

2. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүжарандардын шайлоо укуктарын ишке ашырууүчүн шарттарды камсыз кылуубоюнча ишти уюштуруу.

3.Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүшайлоочуларга маалымдоо боюнча ишти уюштуруу.

4.Шайлоо участогунда ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүшайлоочулардын добуш беришинин тартиби.

5.Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүшайлоочулардобуш берүүүчүн жайдан тышкары жерде добуш беришинин тартиби.

6.Шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнүн ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларменен өз ара аракеттенүүсүн уюштуруунун өзгөчөлүктөрү.

7.Корутунду жоболор.

Жалпы жоболор

  1. Ушул Жобо Кыргыз Республикасынын Конституциясына, «Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамына, «Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын укуктары жана кепилдиктерижөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына, «Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча шайлоо комиссиялары жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына жана Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын (мындан ары – Борбордук шайлоо комиссиясы) башка ченемдик укуктук актыларына ылайык иштелип чыкты.
  2. Кыргыз Республикасынын ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүжараны Кыргыз Республикасынын Конституциясында кепилденген тикелей жана жашыруун эрк билдирүүаркылуу бирдей негиздерде шайлоого жана шайланууга укуктуу,шайлоого жана референдумдарга катышууга укуктуу.
  3. Ушул Жобонун максаты Кыргыз Республикасынын ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүжарандары шайлоо укуктарын ишке ашырышы үчүн аларга зарыл жана жетиштүү шарттарды түзүүболуп саналат.
  4. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүжарандардын шайлоо укуктарын ишке ашырууну камсыз кылуушайлоо комиссияларына жүктөлөт.
  5. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары (мындан ары – ЖӨБО), мамлекеттик жана муниципалдык мекемелер, социалдык өнүктүрүүчөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын аймактык бөлүмдөрүнүн жетекчилери, ошондой эле алардын кызмат адамдары ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүжарандардын шайлоо укуктарынишке ашырууүчүн шарттарды камсыз кылууда Борбордук шайлоо комиссиясынын атайын өкүлдөрүнө жана шайлоо комиссияларына көмөк көрсөтөт.
  6. Бул багыт боюнча иштерди координациялоо региондордо Борбордук шайлоо комиссиясынын аймактык шайлоо комиссияларынын алдындагы атайын өкүлдөрүнө жүктөлөт.
  7. Бул Жободо ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын төмөнкүдөй категорияларына карата шайлоо комиссияларынын, мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын иши жөнгө салынат:
  • сокуржана начар көргөн шайлоочулар өзүнүн шайлоо укуктарын өз алдынча ишке ашырышына тоскоолдук кылган көрүүсү бузулган адамдар;
  • дүлөй жана начар уккан шайлоочулар – өзүнүн шайлоо укуктарын өз алдынча ишке ашырышына тоскоолдук кылган угуусу бузулган адамдар;
  • таяныч-кыймылдоо аппаратынын функциялары бузулган шайлоочулар – өз алдынча кыймылдоосу чектелиши менен байланышкан бузулуусу бар адамдар.
    1. Шайлоо комиссияларынын майыптыгы бар шайлоочуларменен өз ара аракеттенүүсүнүн учурунда баарлашуунун этикалык ченемдери: урматтоо, гумандуулук, кичи пейилдик, сылыктык, сабырдуулук, медициналык сырды жарыя кылбоо, жарандын жеке турмушунун чөйрөсүнө кийлигишпөө сакталууга тийиш.
    2. Ушул Жободо төмөнкүдөй терминдер колдонулат:

ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочу (ДМЧШ) – 18 жашка толгон, угуусунун, көрүүсүнүн, таяныч-кыймылдоо аппаратынын функцияларынын мүмкүнчүлүктөрү чектелишине алып келген оору менен шартталган ден соолугунун бузулуусу бар, шайлоо участогунда добуш берүүүчүн өзгөчө шарттарга муктаж болгон Кыргыз Республикасынын жараны;

инфраструктура–Кыргыз Республикасынын аймагындагы турак, административдик жана башкаимараттардын, курулмалардын, жөө адамдар тротуарларынын, автомобиль жолдорунун, коомдук транспорттун, коммуникация каражаттарынын жана башка техникалык каражаттардын жыйындысы;

инфраструктурага жеткиликтүүлүк–бардык категориялардагы ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын Кыргыз Республикасынын аймагы боюнча эркин жана коопсуз орун которуу, имараттарга жана курулмаларга жеткиликтүүлүккө ээ болууга жана коомдук транспортту, жөө адамдар тротуарларын,автомобиль жолдорун, байланыш каражаттарын жана башкакоомдук пайдалануудагы техникалык каражаттарды (банкоматтар, төлөөтерминалдары ж.б.)пайдаланууга мүмкүнчүлүгү;

инфраструктурага жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу–мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, юридикалык жана жеке жактардын өздөрүнүн менчигинде турган инфраструктураобъекттерин ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын ушул объекттерге эркин кирүүсүн камсыз кылуучу атайын ыңгайлуулуктар менен жабдуу боюнча милдеттери;

шайлоо участогунун жеткиликтүүлүгү – добуш берүүүчүн жайга, кабинага же башка атайын жабдылган жерлерге, ошондой эле шайлоо участогу жайгашкан түздөн-түз мекемеге (имаратка) өзүнүн тоскоолдуксуз жеткиликтүүлүгүнүн болушу;

муктаждыктардын картасы –тиешелүү шайлоо участогунун шайлоочуларынын тизмесине киргизилген ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочунун муктаждыктары көрсөтүлгөн таблица;

чоңойтуучу айнек (лупа)– шайлоо бюллетенин толтуруу учурунда колдонулуучу, текстти чоңойтууга арналган оптикалык прибор;

Брайльтрафарети– талапкерге, саясий партияга же болбосо «Бардыгына каршы» позициясына туура келген тиешелүү белги үчүн бюллетенде бош чарчыларга дал келген тешиктери бар атайын трафарет;

социалдык кызматкер –өзү аткарып жаткан иштин талаптарына жана мүнөзүнө ылайык келген зарыл квалификациясы бар жана турмуштук оор кырдаалга кабылган адамдаргауюштуруу-укуктук формасына жана менчигинин түрүнө карабастан социалдык кызматтардын тутумунда социалдык тейлөөнү түздөн-түз жүзөгө ашыруучу же болбосо уюштуруучу адис;

факсимилдик кол (факсимиле) –ден соолугунун абалынан улам өз алдынча өз колун коюу мүмкүнчүлүгү болбогон (көрүүсүнүн бузулушу, манжаларынын жоктугу, кыймылын координациялоонун бузулушу, шал болуу) ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүүадамдардынөз колун алмаштырган, атайын даярдалган штамп (клише).

2. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү жарандардын шайлоо укуктарын ишке ашыруу үчүн шарттарды камсыз кылуу боюнча ишти уюштуруу

    1. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү жарандардын шайлоо укуктарын ишке ашыруу үчүн шарттарды камсыз кылуу, анын ичинде добуш берүүүчүн жайлардын мүмкүн болгон максималдуу жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуумаксатында Борбордук шайлоо комиссиясысоциалдык өнүктүрүүчөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуумамлекеттик органдын тиешелүү аймактык бөлүмдөрү менен бирдикте майыптыгы бар адамдардын муктаждыктарынын картасын түзөт.
    2. Муктаждыктардын картасы 1-тиркемедеги толтуруу формасына ылайык бардык маалыматтарды көрсөтүү менен добуш берүүүчүн жайда өзгөчө шарттарды түзүүгө муктаж болгон ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларжөнүндө сандык жана сапаттык маалыматтарды чогултуу үчүн колдонулат.
    3. Борбордук шайлоо комиссиясынын аймактык шайлоо комиссиясынын алдындагы атайын өкүлү көрсөтүлгөн формага ылайык тиешелүү аймакта жашаган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү жарандар жөнүндө маалыматтарды берүү тууралуу суроо-талапты социалдык өнүктүрүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын тиешелүү аймактык бөлүмүнө жөнөтөт.
    4. КР БШКнынаймактык шайлоо комиссиясынын алдындагы атайын өкүлүнүн суроо-талабы боюнча социалдык өнүктүрүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын тиешелүү аймактык бөлүмү муктаждыктардын карталарын дайыма тактоону жана жаңылоону жүргүзөт.
    5. Муктаждыктардын картасын жаңылоо жылына кеминде бир жолу февраль айында жүргүзүлөт. Шайлоо жылы муктаждыктардын катасын жаңылоо жылына эки жолу: бир жолу ушул Жобонун 2.4-пунктунда белгиленген мезгилде, ал эми экинчи жолу шайлоо күнүнө чейин эки айдан кечиктирбестен жүргүзүлөт.
    6. Социалдыкөнүктүрүү чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын тиешелүү аймактык бөлүмү калктуу конуштардын өңүтүндө көрсөтүлгөн форма боюнча суратылганмаалыматтарды берет.
    7. Борбордук шайлоо комиссиясынын атайын өкүлү берилген маалыматтардын негизинде шайлоо участокторунун өңүтүндө муктаждыктардын райондук маалыматтык картасын түзөт, андан соң аны участкалык шайлоо комиссияларына өткөрүп берет.
    8. Участкалык шайлоо комиссиясы(мындан ары – УШК) тиешелүү шайлоо участогунун аймагында жашаган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын муктаждыктарынын картасын алып, алар үчүн добуш берүүчү жайдын жеткиликтүүлүгүн жана маалыматтык материалдардын жеткиликтүүлүгүн баалоону жүргүзөт.
    9. Эгерде добуш берүүүчүн жай жайгашкан имараттын кире бериши таяныч-кыймылдоо аппаратынын функциялары бузулган, анын ичинде кыймылдоо үчүн колясканы, тростту же балдакты пайдаланган шайлоочулар кириши үчүн жетиштүү өлчөмдө жабдылбаган болсо, участкалык шайлоо комиссиялары ДМЧАлардындобуш берүүүчүн жайга жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуубоюнча чараларды көрүү үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына тиешелүү суроо-талапка кайрылууну шайлоо күнүнө чейин 30 календардык күндөн кечиктирбестен жөнөтүүгө,ошондой эле тиешелүү ыңгайлуулуктарды (конструкцияларды), туткаларды, пандустардыжана башка ыңгайлуулуктарды өз учурунда орнотуу зарылчылыгы жөнүндө Борбордук шайлоо комиссиясынын атайын өкүлүнө кабарлоого тийиш.
    10. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, ошондой эле алардын кызмат адамдары шайлоо комиссиялары кайрылган учурда колдо болгон каражаттардан тиешелүү ыңгайлуулуктарды добуш берүү аяктаганга чейинки мезгилде пайдаланууүчүн аларды убактылуу орнотуу мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен шайлоо участогунун жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуубоюнча чараларды тез арада көрүүгө милдеттүү.
    11. Шайлооучастокторун жана добуш берүүүчүн жайларды ДМЧАнын муктаждыктарын эске алуу менен жабдуу зарыл. Добуш берүүүчүн жайдагы жабдуу (столдор, кабиналар жана добуш берүүүчүн үкөктөр), ошондой эле маалыматстенддери колясканы пайдаланган же өз алдынча кыймылдоодо оорчулуктарды бар шайлоочуларүчүн анын жеткиликтүүлүгү камсыз кылынгыдай түрдө жайгашууга тийиш.
    12. Участкалык шайлоо комиссиялары башка шайлоочуларменен катар таяныч-кыймылдоо аппаратынын функциялары бузулган, кыймылдоо үчүн коляскаларды пайдаланган добуш берип жаткан добуш берүүүчүн жайларда шайлоочу шайлоо бюллетенин толтуруу аркылуу эрк билдирүүучурунда ыңгайлуулуктарды камсыз кылууүчүн атайын кабинаны (бийиктиги 0,75 метрден ашпаган атайын жабдылган башка орунду) орнотууга милдеттүү.
    13. Атайын жабдылган кабина же атайын жабдылган орун шайлоо бюллетенин  толтуруу учурунда добуш берүүчүнүн эрк билдирүүсүнүн жашыруундугункамсыз кылууну эске алуу менен орнотулууга жана жасалууга тийиш.
    14. УШКнынмүчөлөрүдобуш берүү тартибинин маселелери жөнүндө көрүүсү боюнча ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларга консультация берип, шайлоочулардын тизмесинен өзүн тактоодо жардам бере алат.
    15. Шайлоочулардын тизмесинен ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларды тактоо Борбордук шайлоо комиссиясынын 2016-жылдын 17-ноябрындагы № 216 токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасынын шайлоолорун жана референдумдарын өткөрүүдө айрым категориялардагы жарандардын шайлоо укуктарын камсыз кылуу жөнүндө» Жобого ылайык жүргүзүлөт.
    16. Участкалык шайлоо комиссиялары майып болуп саналган шайлоочуларжөнүндө тиешелүү маалыматтарды (Муктаждыктардын карталары) алгандан кийин алар добуш бере турган жер (добуш берүүүчүн жайда же шайлоо участогунун добуш берүүүчүн жайынан тышкары) жөнүндө жана добуш берүүдө аларга көмөктөшүү зарылчылыгы жөнүндө маалыматтарды тактайт.
    17. Бул маалыматтарды алууда шайлоо комиссияларына УШКнын суроо-талабы боюнча социалдык кызматкерлер көмөк көрсөтө алат.

3. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларга маалымдоо боюнча ишти уюштуруу

    1. Маалыматтын жеткиликтүүлүкдеңгээлин жогорулатуу максатында шайлоону маалыматменен камсыз кылуубоюнча иштердин планын даярдоодо шайлоо комиссиялары майыптыгы бар шайлоочуларга маалымдоо боюнча зарыл чараларды көрүүгө тийиш.
    2. Шайлоо комиссиялары тиешелүү категориялардагы шайлоочулардын арасында маалыматматериалдарын өз алдынча, ошондой эле социалдык коргоо органдарын, социалдык тейлөө уюмдарын, майыптыгы бар адамдардын коомдук уюмдарын, сокурлар үчүн атайын китепканаларды, башка уюмдарды тартуу менен, материалдарды (макулдашуубоюнча) бардык категориялардагы майыптыгы бар адамдар алда канча көп келүүчү жерлерде (калкты социалдык коргоо органдары, социалдык тейлөө уюмдары, Социалдык фонддун бөлүмдөрү, поликлиникалар, аптекалар, китепканалар, социалдык дүкөндөр ж.б.) жайгаштыруу менен тарата алат.
    3. Шайлоо комиссиялары шайлоочуларменен байланыштын коомдук «шашылыш линияларынын» мүмкүнчүлүктөрүн, анын ичинде шайлоо комиссияларынын факсимилдик, мобилдүүбайланышын жана интернет-ресурстарын пайдаланууменен майыптыгы бар шайлоочуларга консультациялык, юридикалык жардам бере алат. Бул ишке майыптардын коомдук уюмдарынын өкүлдөрүн тартуу сунушталат.
    4. Борбордук шайлоо комиссиясынын Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын шайлоо укуктарын ишке ашырууну өркүндөтүүбоюнча жумушчу тобу Борбордук шайлоо комиссиясынын Маалыматтык материалдарды даярдоодо маалымдоо боюнча жумушчу тобуменен бирдикте көрүүсү боюнча майып болуп саналган шайлоочуларга маалымдоо үчүн радиоуктуруу тармагынын мүмкүнчүлүктөрүн пайдаланууну карасын:
    • шайлоо кампаниясы (шайлоочулардын тизмесинен өзүн тактоо тартиби, добуш берүү убактысы жана орду, негизги шайлоо укуктары, шашылыш линиянын телефондору), шайлоого катышуучу талапкерлер, добуш берүү тартиби, бюллетенди толтуруу жана башка жол-жоболорду жүзөгө ашыруу тартиби жөнүндө маалыматматериалдарын чыгарууну аудиоформатта (санариптик булактарда) даярдоо;
    • окуу үчүн ыңгайлуу болгон, ошондой эле Брайл арибин пайдаланууменен басылган маалымат басылмаларын (баракчаларды) даярдоо мүмкүнчүлүгүн кароо;
    • текст файлдарын үн чыгаруучу же тактилдик сигналдарга өзгөртүүчү экрандык жеткиликтүүлүктүн компьютердик программалары орнотулган атайын жабдуусу (тифлокаражаттары) барсокурлар үчүн китепканалардын, коррекциялоочу мектептердин, коомдук уюмдардын техникалык мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу;
    • пайдалануучу смс-билдирүүлөрдү алган учурда аларды үн сигналына өзгөртүүчү мобилдүү байланыштын мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу.
    1. Шайлоо кампанияларынын мезгилинде дүлөйлөрдү жана начар уккандарды маалыматменен камсыз кылууүчүн мүмкүнчүлүккө жараша жаңсап которууну же маалыматтык роликтердисубтитрирлөөнүжана телекөрсөтүүдөгү, анын ичинде шайлоону даярдоонун жана өткөрүүнүн жүрүшү жөнүндө маалыматтык чыгарылыштарды жана тематикалык берүүлөрдү пайдаланууну кароо сунушталат.
    2. Бардык деңгээлдердеги шайлоо комиссияларына жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен бирдикте кресло-коляскаларды колдонгон шайлоочуларды маалыматменен камсыз кылууүчүн шайлоо жөнүндө көрүнүп туруучу маалыматты көрсөтүлгөн категориядагы шайлоочулар аны менен кошумча күч жумшабастан тааныша алгыдай ачык жерлерде жайгаштыруу сунушталат.
    3. Майыптыгы бар шайлоочулардын укуктук маданиятын жогорулатуу, аларды коомго интеграциялоо максатында Борбордук шайлоо комиссиясынын атайын өкүлдөрүнө, аймактык шайлоо комиссияларына майыптардын жергиликтүү коомдук уюмдары, мамлекеттик бийлик органдары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдар, социалдык тейлөө уюмдары, башка органдар жана уюмдар менен өз ара аракетте ар жылдагы негизде маалыматтык-түшүндүрүү ишин, анын ичинде көргөзмөлөрдү, форумдарды, ишкер жана ролдук оюндарды өткөрүү формасында жүргүзсүн, ошондой эле коррекциялоочу мектептерде, реабилитациялоо борборлорунда максаттуу аудиторияга адаптацияланган маалыматтык иш-чараларды өткөрсүн.
    4. Шайлоого катышып жаткан талапкерлерге ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын,атап айтканда, төмөнкүлөрдүн муктаждыктарын эске алуу менен үгүт материалдарын даярдоо сунушталсын:
  • сокур жана начар көргөн шайлоочуларүчүн – аудиоформаттагы, анын ичиндерадиоуктуруу режиминдеги үгүт материалдарын, ири арип менен жана/жеБрайль арибинин жардамы менен басылма үгүт материалдарын;
  • дүлөй жана начар уккан шайлоочуларүчүн – субтитрлерижана/жежаңсап которуусуменен үгүт материалдарын (видеороликтерди).
  1. Шайлоо участогунда ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын добуш беришинин тартиби
    1. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочу шайлоочулардын тизмесине киргизилген жашаган жери боюнча шайлоо участогунда же болбосо добуш берүү күнүнө чейин бир календардык күн мурда жайдан тышкары жерде (үйүндө), ал эми башка шайлоо участогунда – шайлоо дареги боюнча добуш берүүжөнүндө 2-форма боюнча арызды добуш берүү күнүнө чейин 15 күндөн кечиктирбестен берген учурда добуш берүүгө катыша алат.
    2. Кыргыз Республикасынын ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү ар бир жараны түздөн-түз шайлоо участогунда добуш берүүгө укуктуу. Эгерде шайлоочуга шайлоо участогунда добуш берүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууүчүн ага кандайдыр-бир жардам талап кылынса, ал көмөк көрсөтүүгө (транспортменен камсыз кылууга, пандустарды даярдоого жана башкаларга) жазуу жүзүндөгү арызды шайлоо күнүнө чейин 15 календардык күндөн кечиктирбестен жөнөтүү менен бул жөнүндө жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына жана участкалык шайлоо комиссиясына алдын ала кабарлоого тийиш.
    3. Шайлоо участогунда добуш берүүучурунда бюллетенди алуу үчүн шайлоочу өзүнүн ким экендигин тастыктаган документти көрсөтөт. Ар бир шайлоочу жеке добуш берет, башка шайлоочуларүчүн добуш берүүгө жол берилбейт.
    4. Шайлоо бюллетенин алгандыгы үчүн өз алдынча кол коюуга, шайлоо бюллетенин толтурууга мүмкүнчүлүгү болбогон шайлоочу факсимилдик колду пайдаланууга же бул үчүн шайлоо комиссиясынын мүчөсү, талапкер, талапкердин, саясий партиянын өкүлү, байкоочу, коомдук байкоочу болуп саналбаган башка шайлоочунун жардамын пайдаланууга укуктуу.
    5. Шайлоочу шайлоо бюллетенин жашыруун добуш берүүүчүн атайын жабдылган кабинада толтурат, ал жерде башка адамдардын болушуна жол берилбейт, буга бюллетенди өз алдынча толтурууга шайлоочунун мүмкүнчүлүгү болбогон учурлар кирбейт. Мындай учурда шайлоочу башка адамдын жардамын пайдаланууга өзүнүн ниети жөнүндө участкалык шайлоо комиссиясына оозеки кабарлайт.
    6. ДМЧШ пайдалануучу жашыруун добуш берүүүчүн кабина чогултуу жебириндетүү үчүн атайын шаймандардын болушун талап кылбаган чогултулуучу-бириндетилүүчү конструкцияны билдирүүгө жана ага эки шайлоочу, референдумдун катышуучусу батышы үчүн кенен болууга тийиш.
    7. Көрүүсү жагынан ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларчоңойтуучу айнекти (лупаны) же Брайльтрафаретин пайдалана алат, ал участкалык шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүндө болот.
    8. Таяныч-кыймылдоо аппаратынын функциялары бузулган шайлоочулар, референдумдун катышуучулары добуш бериши болжолдонуп жаткан добуш берүүүчүн жайларда өлчөмдөрү полдон кеминде 180 см бийик, туурасы 80 см жана тереңдиги 100 смболгонжашыруун добуш берүүүчүн атайын кабина орнотулушу мүмкүн, ал бюллетенди толтуруу үчүн туурасы кеминде 40 см жана тереңдигикеминде 30 смболгон, полдон 80 сантиметрден ашпаган деңгээлдеги бийиктикте жайгашкан орун (стол, текче, таканчык ж.б.) менен жабдылууга тийиш.
    9. Угуусу жагынан ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү көп сандаган шайлоочулардобуш бериши болжолдонуп жаткан шайлоо участокторуна тиешелүү уюмдардын көмөгү менен жаңсап которуучулар чакырылышы мүмкүн.
    10. Добуш берүүүчүн жайда турган адамдар бюллетендеги белгини тааный албашы үчүн добуш берүүүчүн үкөктөр добуш берүүүчүн атайын жабдылган эң жакын кабиналардан бир жарым метрден ашпаган аралыкта жайгашууга тийиш.
    11. Эгерде шайлоочу шайлоо бюллетенин толтуруу учурунда ката кетирдим деп эсептесе, ал бузулган шайлоо бюллетенинин ордуна өзүнө жаңысын берүү өтүнүчү менен шайлоо бюллетенин берген участкалык шайлоо комиссиясынын мүчөсүнө кайрылууга укуктуу. Участкалык шайлоо комиссиясынын мүчөсү ага жаңы шайлоо бюллетенин берет, мында шайлоочулардын тизмесинде бул шайлоочунун фамилиясынын тушуна тиешелүү белги коет.Бузулган шайлоо бюллетени керектен чыгарылат, бул жөнүндө акт түзүлөт.
    12. Толтурулган шайлоо бюллетендерин шайлоочулар автоматтык эсептөөчү урналарга (АЭУ) салат. Шайлоо бюллетенин добуш берүүүчүн жайдан алып чыгууга тыюу салынат.
    13. Бюллетенди автоматтык эсептөөчү урналарга салуу эрежелери жагынан кыйналган шайлоочунун өтүнүчү боюнча шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүнүн бири же техникалык адис чакырылышы мүмкүн болгон учурларды кошпогондо, добуш берүүүчүн үкөктүн жанында шайлоо бюллетенин салып жаткан шайлоочудан башка адамдардын болушуна тыюу салынат.
    14. Добуш берүүүчүн жайда турган адамдарга айлананы жабууга же добуш берүүүчүн үкөккө байкоо жүргүзүүгө башкача ыкма менен тоскоолдук кылууга тыюу салынат.

5. Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулар добуш берүү үчүн жайдан тышкары жерде добуш беришинин тартиби

    1. Участкалык шайлоо комиссиясы шайлоочулардын тизмесине киргизилген ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү жарандарга алардын жашаган жери же иш жүзүндө жүргөн жери боюнча добуш берүүгө катышуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылат.
    2. Добуш берүүүчүн жайдан тышкары жерде добуш берүүден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочунун жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде добуш берүү күнүнө чейин бир күн мурда саат 8ден саат 20га чейин гана жүргүзүлөт.
    3. Добуш берүүүчүн жайдан тышкары жерде добуш берүүгө арыз добуш берүү күнүнө чейин үч календардык күндөн кечиктирбестен берилет. Арыздар жекече же башка адам аркылуу берилет. Добуш берүүүчүн жайдан тышкары жерде добуш берүү мүмкүнчүлүгүн берүү жөнүндө арызда шайлоочу добуш берүүүчүн жайга келе албай турган себеп жана шайлоочу жөнүндө маалыматтар көрсөтүлүүгө тийиш.
    4. Участкалык шайлоо комиссиясы жайдан тышкары жерде добуш берүүгө келип түшкөн бардык арыздарды реестрде каттайт жана жайдан тышкары жерде добуш берүүчү шайлоочулардын тизмесин добуш берүү күнүнө чейин эки күн мурда жалпыга тааныштыруу үчүн илет.
    5. Шайлоочуга келгенде участкалык шайлоо комиссиясынын мүчөлөрү оператор менен бирге шайлоочунун биометрикалыкжана жекече маалыматтары боюнча аны идентификациялоону жүргүзөт. Андан кийин участкалык шайлоо комиссиясынын мүчөсү ага чектин ордуна шайлоо бюллетенин берет. Шайлоо бюллетенин берүү учурунда чүчүкулакменен аныкталган участкалык шайлоо комиссиясынын мүчөсү шайлоочуну шайлоочулардын кагаз тизмесинде каттайт, шайлоочунун ким экендигин тастыктаган документтин сериясын жана номерин коетжана шайлоо бюллетени берилгендиги жөнүндө ага кол коет. Шайлоочу жүргүзүлгөн жазуунун тууралыгын текшерет жана шайлоочулардын кагаз тизмесине кол коет же бюллетенди алгандыгы үчүн кол коюуга денеси кудуретсиз болгон учурда факсимилени пайдаланат.
    6. Добуш берүүүчүн жайдан тышкары жерде ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын добуш берүүсүн өткөрүү учурунда ошондой эле ушул Жобонун 3.3., 3.4., 3.5-пункттарынын ченемдери сакталат.
    7. Шайлоочунун бюллетенди өз алдынча толтуруу мүмкүнчүлүгү болбогон учурду кошпогондо, шайлоо бюллетенин шайлоочу атайын орунда толтурат, ал жерде башка адамдардын болушуна жол берилбейт. Атайын орун шайлоо бюллетенин толтуруу учурунда добуш берүүчүнүн эрк билдирүүсүнүн жашыруундугунжана шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүжана байкоочулар добуш берип жаткан адамга контролдук кылышынын мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууну эске алуу менен тандалууга тийиш.

6. Шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнүн ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларменен өз ара аракеттенүүсүн уюштуруунун өзгөчөлүктөрү

6.1. Шайлоо комиссиялары майып болуп саналган шайлоочуларменен өз ишинде майыптыктын категориялары менен шартталган алардын өзгөчөлүктөрүн эске алууга тийиш.

6.2.Добуш берүүүчүн жайга майып болуп саналган шайлоочу келген учурда эң оболу ал кандайдыр-бир жардамга муктаж экендигин же жоктугун аныктоо керек.

6.3. Сокур болуп саналган шайлоочу менен баарлашууда аны коштогон адам менен эмес, түздөн-түз шайлоочу менен баарлашуу, шайлоочу менен маектешүүдө демейки оозеки лексиканы пайдалануу сунушталат, жайда эскертүүсүз андан алыстоого болбойт.

6.4. Угуусунун бузулушу бар шайлоочу менен иштөөдө түздөн-түз аны менен баарлашуу сунушталат, сөздөрдү түшүнүктүү жаңсоолор, добуш берүүжол-жобосу менен байланышкан тактоочу аракеттер менен толуктоого болот. Мындай шайлоочуларменен жазуу жүзүндө да же болбосо жаңсап которуучу аркылуу баарлашууга болот.

6.5. Сокур-дүлөй болуп саналган шайлоочуларменен иштөөдө тифложаңсап которуучу аркылуу баарлашуу сунушталат.

6.6. Таяныч-кыймылдоо аппаратынын функциялары бузулган шайлоочу менен иштөөдө отургучту сунуш кылуу же болбосо бюллетендерди берүү үчүн столдун жанынан кресло-коляска үчүн орунду бошотуу, жашыруун добуш берүүүчүн кабинага (орунга), добуш берүүүчүн жайдан чыга беришке чейин коштоону сунуш кылуу зарыл. Зарыл учурларда автотранспортко олтурууда көмөк көрсөтүү керек.

7. Корутунду жоболор

1. Шайлоо комиссиялары добуш берүүнүн жыйынтыктары жана шайлоонун натыйжалары жөнүндө маалыматты ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларга жеткирүү, анын ичинде майыптыгы бар адамдардын коомдук уюмдары, башка органдар жана уюмдар, социалдык кызматкерлер аркылуу, ошондой эле жалпыга маалымдоо каражаттары, Борбордук шайлоо комиссиясынын сайты аркылуу жеткирүү боюнча чараларды көрүүгө тийиш.